Het beleidsdoel Toekomstbestendig economisch vestigingsklimaat is vastgesteld in het omgevingsbeleid. De uitwerking van dit beleidsdoel vind je via deze link .
Beleidsprestatie 4-1-1 Innovatieve economie
Nederland, en hiermee dus ook Zuid-Holland, is een kenniseconomie. Innovatie is een essentieel onderdeel van zo’n economie. Het stimuleren van innovatie doet de provincie door kennisontwikkeling en kennisdeling tussen ondernemers, kennisinstellingen en overheden te stimuleren. Denk aan samenwerkingsverbanden bewerkstelligen, digitale technologieën helpen ontwikkelen en onderzoeksprojecten financieren om toepassing van innovatie mogelijk te maken.
De economie staat onder druk omdat deze nog sterk leunt op fossiele en analoge productieprocessen. Tegelijkertijd staat de provincie voor tal van uitdagingen, op het gebied van stikstof, klimaat, human capital, schone en betaalbare energie, en een gezonde en inclusieve leefomgeving. De provincie helpt de transitie naar een duurzame en digitale economie te versnellen door in te zetten op innovatie. Hiermee wordt de economie toekomstbestendig gemaakt.
Verschillende beleidsmaatregelen zijn ingericht om aan bovenstaande doelen een bijdrage te leveren.
Wat hebben we bereikt?
De provincie Zuid-Holland werkt aan goede economische omstandigheden. Voor nu én de toekomst, zodat bedrijven zich hier graag vestigen en in willen Zuid-Holland blijven. Een recent voorbeeld hiervan is de vestiging van het Amerikaanse farmaceutische bedrijf Eli Lilly. We stimuleren de overgang naar een duurzame, innovatieve en inclusieve economie. Daarnaast zorgen we voor kennisdeling en samenwerking binnen de provincie. Dit helpt het bedrijfsleven én versterkt de economie van Zuid-Holland.
‘Brede welvaart’ betekent alles wat belangrijk is voor een goed leven, zoals onderwijs, veiligheid en gezondheid.
De provincie Zuid-Holland scoort niet goed op een aantal onderdelen van die brede welvaart, zoals milieu, natuur en verschillen in gezondheid en inkomen. Daarom werkten we ook in 2025 aan innovaties waarmee we de overgang naar een toekomstgerichte economie versnellen.
Zuid-Holland heeft een heel brede en diverse economie. Dat biedt kansen, maar brengt ook het risico van versnippering met zich mee. Samenwerking tussen verschillende bedrijven uit verschillende sectoren kan veel opleveren. Ondernemers vinden elkaar niet altijd vanzelf. Daarom hebben we met partners vanuit overheid, bedrijfsleven en onderwijs in meerdere sectoren samenwerking georganiseerd, ook tussen bedrijven in verschillende sectoren. Dit helpt om belangrijke sleuteltechnologieën toe te passen in nieuwe producten.
Daarnaast brachten we fieldlabs en campussen bij elkaar. Fieldlabs zijn plekken waar nieuwe producten en technologieën in levensechte omstandigheden worden getest. Campussen zijn bijzondere bedrijventerreinen waar bedrijven en kennisinstellingen samenwerken aan innovatie. Door deze verbinding ontstaan nieuwe kansen voor innovatie. Samen met een aantal grote gemeenten hebben we ook het Start-up & Scale-up Programma Zuid-Holland opgericht. Hiermee stemmen we de ondersteuning van overheden en andere organisaties beter af op elkaar en op de behoeften van startende en snelgroeiende bedrijven.
Wat hebben we daarvoor gedaan?
Algemeen
Innovatie zorgt voor nieuwe, duurzame en digitale oplossingen voor maatschappelijke opgaven. De overgang naar een duurzame, innovatieve en inclusieve economie gebeurt samen met het bedrijfsleven. Daarom ondersteunden we mkb’ers (midden- en kleinbedrijven) bij hun innovatieprojecten. Daarnaast droegen we bij aan de doorontwikkeling van de innovatie-infrastructuur. Dit is de economische omgeving waarbinnen bedrijven vernieuwen en ondernemen. Zo zorgen we voor meer innovatie en betere omstandigheden voor bedrijven om zich te vestigen of door te groeien.
We werken aan een weerbare economie die klaar is voor de toekomst. Daarom versterken we het kennis- en innovatie-ecosysteem in Zuid-Holland. Dat doen we door samenwerking en kennisdeling te stimuleren, onder andere via de ondersteuning van campussen en fieldlabs.
Innovatie stimuleren in het midden- en kleinbedrijf (mkb)
Om innovatie in het mkb te stimuleren, stelden we in 2025 verschillende succesvolle regelingen en programma's opnieuw open:
Subsidieregeling MKB Innovatiestimulering Topsectoren (MIT) : De provincie en het Rijk stelden geld beschikbaar voor het vernieuwende mkb in alle sectoren in Zuid-Holland. Zo droegen we onder andere bij aan een circulaire, digitale en inclusieve economie. In 2025 investeerden we in totaal € 11 miljoen, waarvan € 5 miljoen van de provincie en € 6 miljoen van het Rijk. Hiermee ondersteunden we 165 vernieuwende mkb’ers. Het ministerie van Economische Zaken verdubbelde elke euro die de provincie in deze regeling stopte. De aanvragers moesten zelf ook andere investeerders vinden. In totaal leverde dit € 30 miljoen aan innovatiekracht op voor het mkb.
Subsidieregeling MKB-deals : dit zijn samenwerkingsafspraken tussen gemeenten, werkgeversorganisaties en de provincie. Het doel is om mkb’ers te ondersteunen bij digitalisering, bij verduurzaming en bij innovatie. In 2025 stelden we hiervoor € 0,6 miljoen beschikbaar en sloten we vijf MKB-deals.
Programma Breed MKB : in het Uitvoeringsprogramma Breed MKB Zuid-Holland bundelden we verschillende initiatieven om de duurzame en digitale transitie in het mkb te versnellen . We keken hoe we het breed mkb konden ondersteunen binnen elke economische opgave. Het budget van € 0,3 miljoen is bijna helemaal toegekend, onder andere voor het verbeteren van ketensamenwerking en mkb-dienstverlening.
Vroege Fase Financiering (VFF) : in 2025 stelde de provincie € 3,5 miljoen beschikbaar voor UNIIQ, het fonds voor vroege fase financiering van innovatieve bedrijven. Dit fonds helpt bij het versterken van het regionale innovatie-ecosysteem en het versnellen van de marktintroductie van nieuwe producten en diensten. Met deze investering blijft UNIIQ de aankomende 5 jaar een belangrijk instrument voor innovatie in Zuid-Holland.
Startup in Residence Intergov : dit is een samenwerkingsprogramma van zes overheden, met Zuid-Holland als penvoerder. In 2025 droegen we € 130.000 bij aan de uitvoering van het programma. Het programma werkte samen met innovatieve mkb’ers aan vijf concrete oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken in Zuid-Holland. De impact blijft groeien: meer dan 2.000 ondernemers waren betrokken en ruim 170 challenges zijn uitgevoerd. In meer dan 35% leidde dit tot een concreet vervolg. In de meest recente ronde lag dit aandeel boven de 70%.
Op verzoek van de Europese Commissie is de succesvolle aanpak vastgelegd in het Impact Playbook (www.impactplaybook.eu). Het playbook is vrij beschikbaar voor overheden en wordt gebruikt als kennisdocument voor overheden die verkennen hoe zij innovatiever kunnen samenwerken met ondernemers. In 2025 was er internationale belangstelling, onder andere vanuit de Baltische en Noorse landen. Ook werd de aanpak gedeeld tijdens GovTech Leaders 2025 in Litouwen en ontving het de European Enterprise Promotion Award (EEPA) in Denemarken.
Innovatie infrastructuur versterken door de ontwikkeling van campussen en fieldlabs te versnellen
Om de infrastructuur voor innovatieve ondernemers te versterken, hebben we in 2025 het volgende gedaan:
- Via de Subsidieregeling Innovatiecampussen Zuid-Holland hebben we in 2025 € 4,5 miljoen beschikbaar gesteld voor initiatieven op de TU Delft Campus, het Leiden Bio Science Park, de NL Space Campus, de Erasmus MC Campus (Rotterdam Square) en de BioTech Campus in Delft. In totaal zijn 14 aanvragen ontvangen. De beoordeling loopt nog.
- Daarnaast is ingezet op versterking van innovatie infrastructuur via het programma Kansen voor West III (KVW). Deze middelen komen voor een groot deel uit het Europese Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO). Ook de provincie en het Rijk dragen bij aan dit programma, dat is bedoeld om de regionale economie in de Randstad een impuls te geven. De middelen worden ingezet voor provinciale doelen op het gebied van innovatie infrastructuur. In 2025 zijn KvW-middelen beschikbaar gemaakt voor:
- De doorontwikkeling van Zuid-Hollandse fieldlabs. Hiervoor is € 7 miljoen opengesteld.
- Fieldlabs vervullen een belangrijke rol als praktijkomgeving waarin nieuwe technologieën worden getest en versneld richting marktintroductie. In 2025 hebben zes fieldlabs een aanvraag ingediend, waaronder Unmanned Valley, Stichting SAM XL, The Green Village, Vertical Farms, de Duurzaamheidsfabriek Dordrecht en Robohouse samen met loT en Mondai. Het beoordelingsproces loopt nog.
- Grote innovatieprojecten. Deze openstelling draagt bij aan het stimuleren van vernieuwde samenwerkingsprojecten met economische- en maatschappelijke impact. In totaal is € 5 miljoen opengesteld, waarvan € 4 miljoen aan EU-middelen en € 1 miljoen aan Rijksmiddelen. Het volledige bedrag is aangevraagd, met negen aanvragen uit verschillende sectoren, zoals aerospace, robotisering, digitalisering en life sciences & health). De beoordeling van de aanvragen loopt nog.
- Circulaire vouchers voor het mkb. Deze zijn voor een totaalbedrag van € 1,5 miljoen opengesteld, waarvan € 562.000 aan EU-middelen en € 938.000 aan provinciale middelen. De circulaire vouchers worden ingezet om innovatie en samenwerking rond de circulaire economie binnen het regionale mkb te stimuleren. Met de vouchers ondersteunen we ondernemingen bij het ontwikkelen en testen van circulaire producten, diensten en bedrijfsmodellen, in samenwerking met BlueCity en Circulaire Campus. Hiermee dragen de vouchers bij aan zowel de transitie naar een duurzamere economie als aan de concurrentiepositie van deelnemende bedrijven.
- MKB-vouchers voor campussen en fieldlabs. De MKB-vouchers worden ingezet als laagdrempelig instrument om innovatie en samenwerking binnen het regionale mkb te stimuleren. Met behulp van de regeling zijn ondernemingen, samen met kennisinstellingen en fieldlabs, ondersteund bij het verkennen van nieuwe producten, diensten en processen. We hebben voor deze opstelling € 1 miljoen beschikbaar opengesteld, waarvan € 500.000 aan EU-middelen, € 189.000 aan Rijksmiddelen en € 311.000 aan provinciale middelen.
- Ophoging innovatieprogramma ZorgTech. Dit programma is met € 500.000 opgehoogd, waarvan € 188.000 aan EU-middelen en € 282.000 aan provinciale middelen. Het ZorgTech-programma van InnovationQuarter is hiermee versterkt met een extra impuls. Door deze ophoging is de ondersteuning van innovatieve ondernemingen in de zorgsector verder uitgebreid, gericht op het versnellen van marktintroductie van nieuwe oplossingen. Hiermee dragen we bij aan zowel versterking van innovatie als aan duurzame economische groei in Zuid-Holland.
Innovatie stimuleren binnen specifieke clusters
Zuid-Holland kent verschillende clusters die sterk bijdragen aan het onderscheidend profiel van de provincie en die een hoog innovatief karakter hebben. We hebben in 2025 binnen een aantal van deze clusters de volgende acties uitgevoerd:
- Versterking van het life sciences & health cluster. We investeerden € 0,6 miljoen in onder andere het incubator-programma van het Erasmus MC. In dit programma krijgen jonge, startende bedrijven de mogelijkheid om zich in enkele jaren te ontwikkelen. Het geld is bedoeld voor betaalbare laboratorium- en kantoorruimte, advies, coaching en toegang tot een netwerk van professionals. Met deze investering kan het Erasmus MC het incubatorprogramma uitbreiden. Zo kunnen meer bedrijven op een nog betere manier begeleiding krijgen. Ook stelden we geld beschikbaar voor drie andere programma’s: RegMedXB voor regeneratieve medicijnen, de exploitatie van YES!Delft en de Zorginnovatiehub Den Haag. Die investeringen tellen samen op tot ongeveer € 0,7 miljoen.
- Versterking van het innovatie- en ondernemersecosysteem rond biotechnologie, alternatieve eiwitten en duurzame voedselproductie in Zuid-Holland. Voor de verdere ontwikkeling van de Biotech Campus Delft is in 2025 een bijdrage van € 0,2 miljoen verstrekt. Het in 2024 opgerichte netwerk Protein Port, gericht op de ontwikkeling van alternatieve eiwitten, is in 2025 voortgezet met een bijdrage van € 0,1 miljoen. Daarnaast is een subsidie van € 0,5 miljoen verstrekt aan Stichting RespectFarms voor de ontwikkeling van een proefboerderij voor kweekvlees in Schipluiden. De provincie is in 2025 een proeflidmaatschap van een half jaar aangegaan bij EIT Food voor een bedrag van € 20.000. Dit lidmaatschap was gericht op het verkennen van Europese samenwerkingsmogelijkheden, kennisuitwisseling en toegang tot netwerken en programma’s op het gebied van voedselinnovatie en de eiwittransitieMet deze investeringen is ingezet op het versterken en verbinden van ecosystemen rond biotechnologie, alternatieve eiwitten en duurzame voedsel- en productiesystemen. Door gerichte ondersteuning van campussen, netwerken, Europese samenwerking en innovatieve projecten is bijgedragen aan economische ontwikkeling, innovatie en de transitie naar een toekomstbestendige en duurzame landbouw- en voedselketen in Zuid-Holland.
- Versterking van het Aerospace-cluster: ruimtevaart, drones en verduurzaming van de luchtvaart.
- Ruimtevaart: in 2025 stimuleerden we de verdere ontwikkeling van de NL Space Campus in Noordwijk met een exploitatiesubsidie van € 0,25 miljoen. Deze subsidie was bedoeld voor het stimuleren en ondersteunen van het bredere innovatie-ecosysteem rondom de campus. Daarnaast droegen we bij aan de oplevering van gedeelde faciliteiten, zoals werkplaatsen en laboratoria, waaronder het in 2025 geopende Cometlab. Ook zijn onderwijs- en onderzoeksactiviteiten georganiseerd.
- Verder hebben we een opdracht van €10.000 verleend, bekostigd vanuit de opgave defensie & dual-use, voor een reeds aangestelde kwartiermaker. Deze kwartiermaker werkt aan de opzet van een fieldlab voor laser-satellietcommunicatie. Binnen dit fieldlab gaan nationale en Europese bedrijven en kennisinstellingen uit de ruimtevaart-, quantum-, en telecomsectoren samenwerken op meerdere locaties in Zuid-Holland. Deze nieuwe waardeketen komt voort uit het Nationaal Groeifonds-project NXTGEN Hightech.
- Drones: drones- en sensorencampus Unmanned Valley in Valkenburg(gemeente Katwijk) organiseerde met provinciale cofinanciering van € 50.000 de Counter Drone Conference. Dit event vond plaats als pre-event van de NAVO-top. Daarnaast is een subsidie van € 185.000 verleend via de regeling Regionale Netwerken voor Innovatie Zuid-Holland. Hiermee kan stichting Unmanned Valley verder professionaliseren en haar dienstverlening aan innovatieve drones-mkb’ers uitbreiden. Ook diende Unmanned Valley een aanvraag in bij Kansen voor West III voor de realisatie van testfaciliteiten, het organiseren van Europese innovatie-activiteiten en het starten van nieuwe samenwerkingsprojecten. De beoordeling van deze aanvraag loopt.
DronePort Rotterdam organiseerde, in samenwerking met het Havenbedrijf Rotterdam en met provinciale cofinanciering van € 50.000, tijdens de Wereldhavendagen in september 2025 de conferentie DroneHorizon. Deze eerste editie van een jaarlijks terugkerend evenement is bedoeld om de krachten tussen de Zuid-Hollandse maritieme- en dronesector te versterken. Daarnaast richt dit evenement zich op het versterken van de samenwerking tussen Europa’s drie grootste havens Rotterdam, Antwerpen-Brugge en Hamburg. - Verduurzaming van de luchtvaart: er is € 50.000 bijgedragen aan een haalbaarheidsonderzoek naar een fieldlab duurzame luchtvaart in onze regio. Dit onderzoek is uitgevoerd in samenwerking met stichting RHIA, Rotterdam The Hague Airport, de TU Delft en InnovationQuarter. Dit is ook gedaan met het oog op een call die het ministerie van Infrastructuur & Waterstaat opent in 2026, voor fieldlabs duurzame luchtvaart.
- Defensie & dual-use. In 2025 is ons opgaveteam Defensie en Dual-use officieel ingericht. Hiervoor hebben we een opdracht geformuleerd en de bijbehorende capaciteit georganiseerd. De uitgaven voor deze opgave vallen binnen meerdere sectoren en domeinen, namelijk: maritiem, space, cyber & quantum, onbemenste systemen & AI en radar & sensoren.
- Zo hebben we € 100.000 bijgedragen aan het NAVO-top side-event Securing the Future. Tijdens dit event werden dual-use innovaties uit de genoemde domeinen en sectoren gepresenteerd aan defensie- en veiligheidsorganisaties en aan de industrie.
- Daarnaast droegen we € 50.000 bij aan een accountmanager binnen het regionale quantumprogramma. Deze accountmanager richt zich specifiek op dual-use kansen en het leggen van verbindingen met defensie- en veiligheidsorganisaties.
- Ook droegen we €100.000 extra bij aan InnovationQuarter. Hierdoor kon capaciteit worden vrijgemaakt om een defensie en dual-use team op te zetten, zowel voor business development als voor het internationaal versterken van de dual-use industrie. Daarnaast hebben wij ook een incidentele bijdrage van € 50.000 gedaan voor een verdiepend onderzoek naar dual-use en defensie-exportmarktenonderzoek, ten behoeve van IQ. Dit advies is relevant voor alle drie de IQ pijlers Innoveren, Investeren en Internationaliseren en bevat veel concrete aanbevelingen die IQ nu en in onze regio kan toepassen.
- Tot slot hebben we vanuit de opdracht € 10.000 bijgedragen aan de organisatie van de EUDIS Defence Hackathon. Dit is een evenement dat gelijktijdig in meerdere EU-lidstaten plaatsvindt om startups uit te dagen innovatieve oplossingen te ontwikkelen voor defensie en veiligheid.
Innovatie stimuleren in het midden- en kleinbedrijf (MKB)
Om innovatie in het mkb te stimuleren, stelden we in 2025 verschillende succesvolle regelingen en programma's opnieuw open:
Subsidieregeling MKB Innovatiestimulering Topsectoren (MIT): de provincie en het Rijk stelden geld beschikbaar voor het vernieuwende mkb in alle sectoren in Zuid-Holland. Zo droegen we onder andere bij aan een circulaire, digitale en inclusieve economie. In 2025 investeerden we in totaal € 11 miljoen, waarvan € 5 miljoen van de provincie en € 6 miljoen van het Rijk. Hiermee ondersteunden we 165 vernieuwende mkb’ers. Het ministerie van Economische Zaken verdubbelde elke euro die de provincie in deze regeling stopte. De aanvragers moesten zelf ook andere investeerders vinden. In totaal leverde dit € 30 miljoen aan innovatiekracht op voor het mkb.
Subsidieregeling MKB-Deals : dit zijn samenwerkingsafspraken tussen gemeenten, werkgeversorganisaties en de provincie. Het doel is om mkb’ers te ondersteunen bij digitalisering, bij verduurzaming en bij innovatie. In 2025 stelden we hiervoor € 0,6 miljoen beschikbaar en sloten we vijf MKB-deals.
Programma Breed MKB: in het Uitvoeringsprogramma Breed MKB Zuid-Holland bundelden we diverse initiatieven om de duurzame en digitale transitie in het mkb te versnellen. We keken hoe we het breed mkb konden ondersteunen binnen elke economische opgave. Het budget van € 0,3 miljoen is bijna helemaal toegekend, onder andere voor het verbeteren van ketensamenwerking en mkb-dienstverlening.
Vroege Fase Financiering (VFF) : in 2025 stelde de provincie € 3,5 miljoen euro beschikbaar voor UNIIQ, het fonds voor vroege fase financiering van innovatieve bedrijven. Dit fonds helpt bij het versterken van het regionale innovatie-ecosysteem en het versnellen van de marktintroductie van nieuwe producten en diensten. Met deze investering blijft UNIIQ de aankomende 5 jaar een belangrijk instrument voor innovatie in Zuid-Holland.
Startup in Residence Intergov : dit is een samenwerkingsprogramma van zes overheden, met Zuid-Holland als penvoerder. In 2025 droegen we € 130.000 bij aan de uitvoering van het programma. Het programma werkte samen met innovatieve mkb’ers aan vijf concrete oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken in Zuid-Holland. De impact blijft groeien: meer dan 2.000 ondernemers waren betrokken en ruim 170 challenges zijn uitgevoerd. In meer dan 35% leidde dit tot een concreet vervolg. In de meest recente ronde lag dit aandeel boven de 70%.
Op verzoek van de Europese Commissie is de succesvolle aanpak vastgelegd in het Impact Playbook (www.impactplaybook.eu). Het playbook is vrij beschikbaar voor overheden en wordt gebruikt als kennisdocument voor overheden die verkennen hoe zij innovatiever kunnen samenwerken met ondernemers. In 2025 was er internationale belangstelling, onder andere vanuit de Baltische en Noorse landen. Ook werd de aanpak gedeeld tijdens GovTech Leaders 2025 in Litouwen en ontving het de European Enterprise Promotion Award (EEPA) in Denemarken.
Stimuleren Europese netwerken
De provincie zet in op Europese samenwerkingen, mede om Zuid-Holland te profileren als innovatieve regio binnen de Europese Unie. De regionale samenwerking in Brussel is versterkt doordat de provincie en de Economic Board Zuid-Holland gezamenlijk hebben ingezet op profilering.
Daarnaast is ingezet op verschillende evenementen en samenwerkingsverbanden. Voorbeelden hiervan zijn Laval Virtual in Frankrijk en UnitedXR in Brussel. Hier hebben we de Zuid-Hollandse sector op het gebied van immersive tech gepositioneerd.Op het gebied van ruimtevaart werkt de provincie samen met de regio Bremen binnen de Action Agenda Cooperation in the Space Sector 2023-2026. Voor defensie is een position paper bij de EU-instellingen onder de aandacht gebracht. Hierbij is ingezet op het versterken van defensiegereedheid, met oog voor het voorkomen van negatieve effecten voor het milieu en omwonenden.
Eind 2022 ging de regeling open voor steun vanuit de provincie voor projecten die in aanmerking komen voor de Europese Interregprogramma’s . De provincie stimuleert dat regionale partners aan deze programma’s mee kunnen doen. Hiervoor heeft de provincie in totaal € 2,4 miljoen beschikbaar gesteld. Hiervan is tot en met eind 2025 voor nagenoeg het totale bedrag aangevraagd door 27 regionale partners. Er loopt nog een aantal beoordelingen.
Strategische samenwerking om een innovatieve economie te stimuleren
InnovationQuarter (IQ) is de regionale ontwikkelingsmaatschappij van Zuid-Holland. In 2025 is € 2,2 miljoen beschikbaar gesteld voor de exploitatie van IQ. IQ zet zich in voor het duurzaam versterken van de economische structuur in de provincie. In 2025 vervulde IQ een centrale rol in het versterken van het regionale innovatie- en ondernemerschapsecosyteem in Zuid-Holland. Met gerichte ondersteuning, financieringsinstrumenten en programmatische inzet zijn startups en mkb-bedrijven begeleid bij marktontwikkeling, groei en internationalisering. Daarbij is onder andere actief ingezet op sleuteltechnologieën, die zijn opgenomen in de Nationale Technologie Strategie en de Groeiagenda Zuid-Holland. Ook wordt op deze manier de samenwerking tussen kennisinstellingen, het bedrijfsleven en overheden verder versterkt. Dit draagt bij aan een sterke economische infrastructuur en een aantrekkelijk vestigingsklimaat in de regio. Voor de provincie Zuid-Holland is IQ een belangrijke aanjager van duurzame economische groei en innovatie.
Versterken van netwerken gericht op kennis en innovatie
Voor een innovatieve, toekomstbestendige economie is kennisdeling van het grootste belang. Daarom stelden we de Subsidieregeling Regionale Netwerken voor Innovatie Zuid-Holland (RNIZ) opnieuw open. Met deze subsidieregeling helpen we organisaties in Zuid-Holland om samen te werken aan nieuwe ideeën en vernieuwing die goed zijn voor de economie.
In 2025 stelden we € 1,5 miljoen beschikbaar voor deze innovatienetwerken. De regeling richtte zich in 2025 op drie thema’s:
- Circulair: we ondersteunen netwerken die samenwerken aan circulaire oplossingen voor schaarse grondstoffen, het opleiden van vakmensen en het verduurzamen van de voedselketen;
- Digitaal: we ondersteunen netwerken die werken met nieuwe digitale technieken, zoals virtual reality (VR) en augmented reality (AR);
- Hightech: wij ondersteunen netwerken van bedrijven die technologie ontwikkelen voor zowel civiele als militaire toepassingen.
In totaal vroegen vijf netwerken voor € 1,5 miljoen aan subsidie aan. Het beoordelingsproces loopt nog.
Beleidsprestatie 4-1-2 Transitie van de tuinbouwketen
De provincie Zuid-Holland versnelt de transitie naar een toekomstbestendig en duurzaam tuinbouw- cluster om de toppositie te behouden. De provincie zet in op het clusteren en concentreren van de glastuinbouw, met aandacht voor de internationale concurrentiepositie en het behouden van voldoende ruimte voor glastuinbouw als economisch cluster. Dit is een tuinbouwketen met minder schadelijke uitstoot naar bodem, lucht en water. En een internationaal concurrerende tuinbouwketen, waar bedrijven een gezond verdienmodel hebben.
De provincie zet hiervoor een mix van instrumenten in: versterken van netwerken, financiële bijdragen, ruimtelijk beleid, regelgeving, dataverzameling en monitoring.
Wat hebben we bereikt?
In 2025 hebben wij gewerkt aan het uitvoeren van motie 1556: Lange termijn visie tuinbouw. Deze motie gaat over het opstellen van een economische visie voor de tuinbouw in volle breedte: glastuinbouw, boom- en sierteelt en bollenteelt. De visie levert bouwstenen op die helpen om de transitie verder vorm te geven en te versnellen. De Tuinbouwvisie wordt in 2026 opgeleverd.
In 2025 is ook gewerkt aan de verdere ontwikkeling van de tuinbouwmonitor. De aandacht lag vooral op het ontwikkelen van een indicator voor circulariteit in de tuinbouw. Het onderzoek dat nodig is voor deze indicator is voorbereid en wordt begin 2026 uitgevoerd. De verdere uitbreiding van de tuinbouwmonitor is afgestemd op het proces van de Tuinbouwvisie. Hierdoor sluiten de gekozen indicatoren voor de update direct aan bij de inhoud van de Tuinbouwvisie.
Daarnaast is samen met de gemeente Lansingerland en het Hoogheemraadschap Delfland gewerkt aan het vormgeven van de glastuinbouwmonitor. Deze monitor, specifiek voor de glastuinbouw, bestaat in de basis uit meer data over bedrijfsvoering, ruimtegebruik en energie. Hierop verschilt het van de tuinbouwmonitor, wat een brede beleidsmonitor voor de provincie is. Het opstellen van de glastuinbouwmonitor is gedaan door informatie uit te wisselen en deze in één kaart te verwerken. Verder is de Monitor Logistiek Zuid-Holland geactualiseerd. Ook zijn plannen gemaakt om de monitor verder uit te breiden met informatie over onder andere verslogistiek en bedrijventerreinen
Wat hebben we daarvoor gedaan?
Bevorderen duurzaam verdienmodel tuinbouw
In 2025 hebben wij gewerkt aan de voortzetting van het Innovatiepact Greenport West-Holland. Dit deden wij door bij te dragen aan innovatieprojecten op het gebied van circulariteit, duurzaamheid en digitalisering. Op 18 februari 2025 hebben wij samen met partners het nieuwe Innovatiepact 3 ondertekend. Binnen het Innovatiepact 3 werken verschillende partners samen aan doorbraakinnovaties voor een duurzaam en concurrerend glastuinbouwcluster. De samenwerking richt zich onder andere op circulaire tuinbouw, het verbeteren van de biodiversiteit, robotisering en digitalisering.
Bevorderen netwerksamenwerking tuinbouw
Met begrotingssubsidies hebben wij ook in 2025 bijgedragen aan de versterking van de regionale Greenports en Greenports Nederland. Deze subsidies worden ingezet voor versterking van het netwerk om samenwerking op triple-helixniveau ( overheden, bedrijven en kennisinstellingen) mogelijk te maken. Ook stuurden we actief op versterken van de governance (besturing en afspraken over rollen en verantwoordelijkheden) binnen de Greenports.
Door bestuurlijke deelname aan de beurzen Grüne Woche en Fruit Logistica is het netwerk van Nederlandse en internationale samenwerkingspartners verder versterkt. In dit kader zijn Duitse en Chinese delegaties ontvangen op het gebied van tuinbouw en verslogistiek. Het Duitse netwerk heeft hierbij geleid tot vervolgcontacten.
Naast reguliere deelname en voorzitterschap binnen het ERIAFF-netwerk is Zuid-Holland onderdeel van het organiserend comité van de jaarlijkse ERIAFF-conferentie.
De samenwerking met China op het gebied van tuinbouw is in lijn gebracht met andere provinciale internationale samenwerkingen. Daarbij worden activiteiten per geval afgewogen op basis van provinciale richtlijnen.
Bevorderen duurzame tuinbouwgebieden en -netwerken
In 2025 is gewerkt aan het verder uitwerken van maatregelen die zijn opgenomen in het Zuid-Hollands –Programma Landelijk Gebied. Het gaat om de maatregelen Watercoaches glastuinbouw, Weerbaar telen, Regiocertificering Bollen, pilots waterkwaliteit Boskoop en participatieve monitoring waterkwaliteit Boskoop. Voor deze maatregelen is geld beschikbaar gemaakt door Provinciale Staten. Dit geld komt uit middelen voor de KRW, het Europees Innovatie Partnership en vanuit het budget voor de opgave Transitie van de tuinbouwketen.
Naar aanleiding van onder andere het Ruimtelijk Voorstel hebben we gewerkt aan de herziening van het Omgevingsbeleid 2025. Daarnaast hebben we in 2025 onder andere samen met gemeenten gewerkt aan een leidraad voor omgevingsplannen voor glastuinbouw in het Oostland. Binnen Greenport Aalsmeer is veel gewerkt aan de verdere uitwerking van het traject Van meer naar Beter. Dit traject richt zich op de toekomstige inrichting van de teeltgebieden in Greenport Aalsmeer. Concreet loopt er een gebiedsproces voor het gebied Baan en Sotaweg in Kaag en Braassem. In het Westland hebben we onze samenwerking in de Broekpolder voortgezet. Ook hebben we in 2025 de mogelijkheden verkend voor een gezamenlijk gebiedsproces in de Oranjepolder.
In de samenwerkingsverbanden Platform Duurzame Glastuinbouw en Emissieloze kas hebben we samen met partners gewerkt aan sterkere handhaving en scherpere regels voor stikstofemissies naar oppervlaktewater. Om het gebruik van gietwater te verduurzamen, heeft de provincie het beleid rond infiltreren, onttrekken en lozen van brijn aangepast. Dit is vastgelegd in het gewijzigde Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening.
In 2025 is ook gewerkt aan de samenwerking binnen het Energieakkoord Greenport West-Holland. Vanuit de provincie zijn we met meerdere kennispartijen en ondernemers een samenwerking gestart rond de monitoring van projecten voor Midden Temperatuur Opslag. Daarnaast zijn er meerdere kennisbijeenkomsten georganiseerd over de restwarmteketen in de glastuinbouw. Op gebiedsniveau is een factsheet opgesteld met informatie over de verschillende verduurzamingsaspecten. Ook is samen met partners gewerkt aan verlenging van het Energieakkoord, dat op 18 december 2025 is ondertekend.
In 2025 is verder gewerkt aan duurzame bereikbaarheid van de verslogistieke ketens en ontwikkeling van een Living Lab Verslogistiek. Daarnaast zijn verkenningen gestart naar het verplaatsen van verslogistieke stromen richting Venlo en Duisburg (Duisport). Ook is gewerkt aan het aansluiten van agrologistieke hub Dutch Fresh Port op lopende digitaliseringstrajecten. Samen met de partners van Dutch Fresh Port is het gebiedsperspectief vertaald naar een uitvoeringsplan, een regiodeal en een samenwerkingsovereenkomst. Hierbij is zichtbare voortgang geboekt op de ontwikkeling van de hub, verduurzaming, digitalisering en toekomstige infrastructuurcapaciteit. Daarmee heeft de provincie in 2025 aantoonbare stappen gezet om de verslogistieke ketens slimmer, schoner en toekomstbestendig te maken.
Beleidsprestatie 4-1-3 Transitie van het havenindustrieel complex
Het Havenindustrieel complex (HIC) bestaat uit een groot industrieel complex, een logistieke hub en een maritiem cluster en is van groot belang voor de economie. Het HIC verkeert in een energietransitie, een grondstoffentransitie en een digitale transitie. De provincie Zuid-Holland wil deze transities en dit moderniseringsproces faciliteren en versnellen in samenwerking met mede overheden, Havenbedrijf Rotterdam, (vertegenwoordiging van) bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. De provincie gaat daarvoor innovaties ondersteunen en duurzame investeringen stimuleren, organiserend vermogen van netwerken en samenwerkingsverbanden versterken en bijdragen aan het op orde brengen van randvoorwaarden. Dit doet de provincie met de inzet van haar economisch- en innovatie instrumentarium, haar ruimtelijk instrumentarium, haar taken op het gebied van infrastructuur en milieu en de lobby en samenwerking in Brussel en bij het Rijk.
De provincie zet zich als onderdeel van deze beleidskeuze ook in voor het behoud, de versterking en de verduurzaming van het Zuid-Hollandse maritieme cluster. De provinciale inzet komt grotendeels inhoudelijk voort uit de Regionale Maritieme Agenda en draagt bij aan de nationale Sectoragenda Maritieme Maakindustrie.
Wat hebben we bereikt?
Het Havenindustrieel complex (HIC) is heel belangrijk voor de werkgelegenheid in de regio en in Nederland. Het HIC is noodzakelijk in de overgang naar een nieuwe, duurzame economie. We droegen in 2025 bij aan het realiseren van een CO 2 -arme, circulaire en slimme haven: ‘de haven van de toekomst’. Daarbij moet het aantrekkelijk blijven voor bedrijven om in het havengebied te werken.
De provincie versterkte het maritieme cluster. Dit deden we door te werken aan regionale samenwerking, verduurzaming en behoud van fysieke ruimte. In 2025 zorgden we ervoor (samen met onze partners, onder andere de gemeente Rotterdam, Drechtsteden, Innovation Quarter en de maritieme bedrijven) dat er stappen werden gezet op het vlak van digitalisering, circulariteit en schoner varen. Binnen de NOVEX Rotterdamse haven gaven we richting aan de strategische ruimtelijke ontwikkeling van de Rotterdamse haven.
Naast de activiteiten in deze beleidsprestatie hebben de activiteiten binnen Beleidsprestatie 3-1-4. en de overige beleidsprestaties binnen Ambitie 4 de transitie van het havenindustrieel complex in 2025 ondersteund.
Wat hebben we daarvoor gedaan?
Algemeen
In 2025 hebben we binnen deze beleidsprestatie het volgende gedaan:
- Samen met onze gebiedspartners werkten we in 2025 aan de uitvoeringsagenda 1.0 van het programma NOVEX Rotterdamse haven. Inzet hiervan is te komen tot de meest duurzame haven ter wereld, een krachtige regio en een goede balans met de leefomgeving.
- In 2025 organiseerde de provincie een conferentie over de mogelijke zeewaartse uitbreiding van de Rotterdamse haven. Binnen de NOVEX Rotterdamse haven is verder gewerkt aan de start van een verkenning over mogelijke oplossingen voor het gebrek aan ruimte in de haven. Dit is een eerste stap op weg naar een besluit (voorkeursalternatief) in 2027 of 2028.
- De provincie werkte samen met partners aan geschikte ‘geluidsproductieplafonds’ om een goede balans te creëren tussen kwaliteit van de leefomgeving, woningbouw en industrie.
- De provincie ondersteunde de verdere ontwikkeling van fieldlabs in Zuid-Holland (organisatie, locatie, infrastructuur) waaronder het FLIE (fieldlab industriële elektrificatie).
- Door regionale samenwerking waaronder onze deelname in de ROM-D, zorgde de provincie voor behoud van bedrijventerreinen aan het water (watergebonden bedrijventerreinen met een hoge milieucategorie). Op die manier kunnen bedrijven zich blijven ontwikkelen. Ook faciliteerden we fysieke ruimte voor maritieme bedrijven.
- Het samenwerkingsnetwerk Maritime Delta (programma bij Innovation Quarter) eindigde in 2025 en daarmee ook de financiering vanuit de Regionale Netwerken voor Innovatie Zuid-Holland (RNIZ). Toch zal de provincie regionale samenwerking ook in de toekomst financieel blijven steunen.
- De provincie ondersteunde de regionale maritieme samenwerking onder andere door een bijdrage aan het initiatief ‘Rotterdam Maritime Capital of Europe’.
- De provincie bevorderde de samenwerking tussen de Zuid-Hollandse maritieme industrie en defensie.
- Mede door de provinciale co-financiering van het Kansen voor West programma kregen diverse innovatieve projecten een subsidie (o.a. Blue Circle Olefins, een project voor het bouwen van een fabriek voor circulaire grondstoffen voor o.a. kunststoffen).
Beleidsprestatie 4-1-4 Digitale Economie
De provincie wil de digitale transitie van de economie versnellen zodat de provincie zich digitaal innovatief kan blijven profileren. De digitale transitie is nodig om de concurrentiepositie te handhaven, efficiëntiewinsten te halen in een krappe arbeidsmarkt en om de circulaire en energie transitie te ondersteunen. Om de Zuid-Hollandse concurrentiepositie te handhaven, is het van belang dat ieder- een kan meekomen in de digitale transitie, ook mensen en ondernemers voor wie digitalisering niet vanzelfsprekend is.
Om dit te bereiken richt de provincie zich op digitale vaardigheden van inwoners en het midden- en kleinbedrijf (MKB). De provincie heeft in het bijzonder aandacht voor participatie, digitale geletterdheid, diversiteit en inclusie. Dit doet de provincie om ervoor te zorgen dat iedereen kan mee- komen in de digitale transitie. De digitale transitie vergt andere vaardigheden en kennis, de provincie wil ervoor zorgen dat zoveel mogelijk burgers en ondernemers kunnen meedoen om een armoedeval en uitsluiting te voorkomen, wat weer ten goede komt aan een sterke economie en de brede welvaart die de provincie nastreeft. De provincie probeert rond deze onderwerpen kennis en bewustzijn te verspreiden samen met haar partners: zoals gemeenten en onderwijsinstellingen, via festivals, trainingen, workshops en subsidies.
Er is hierbij aandacht voor de ethische vraagstukken rondom digitalisering, met bijzondere aandacht voor een van de grootste uitdagingen van dit decennium, het tekort aan arbeidskrachten in alle sectoren.
Wat hebben we bereikt?
Met verschillende programma’s hielpen wij mkb-ondernemers op een duurzame manier bij vraagstukken over digitalisering. Dit deden we met programma’s die zich richten op het brede mkb en met programma’s die zich richten op specifieke digitale technologieën en digitale weerbaarheid.
Wat hebben we daarvoor gedaan?
Algemeen
Digitalisering mkb
- DigitalZH: met dit programma informeerden we ongeveer 1.140 ondernemers uit verschillende doelgroepen over digitalisering. Ongeveer 430 ondernemers zijn ondersteund met advies, onder andere bij het implementeren van digitale innovaties, het ontwikkelen van digitale vaardigheden en het verstrekken van financieel advies voor digitale oplossingen.
- Digitale werkplaatsen: dit is een samenwerking waarbij studenten onder begeleiding van docenten ondernemers helpen met digitale vraagstukken als onderdeel van hun studie. In Zuid-Holland zijn drie van deze werkplaatsen actief, in de regio Rotterdam-Rijnmond, Haaglanden en Drechtsteden. In 2025 verleenden we € 250.000 euro subsidie. Via de digitale werkplaatsen bereikten we in 2025 2.700 ondernemers via bijeenkomsten en workshops. De werkplaatsen brachten ongeveer 700 adviesrapporten uit. Daarmee hielpen we de ondernemers met het versnellen van hun digitale transformatie.
- Datawerf: dit programma hielp ondernemingen in de maritieme maakindustrie met hun digitale transformatie. We bereikten 90 ondernemers, waarvan er 30 deelnamen aan een intensief traject. Zij zetten concrete stappen in de digitale transformatie van hun bedrijfsmodel. Het programma is afgerond en succesvol opgenomen in het programma DigitalZH .
- Mkbdigitaal.nl: deze website kreeg 30.000 unieke bezoekers. In totaal deden 332 Zuid-Hollandse mkb-ondernemers mee aan een e-learning.
Verantwoord Digitaliseren
Verantwoorde ArtificiaI Intelligence (AI): we deden mee aan onderzoeken van verschillende kennisinstellingen over verantwoord en ethisch gebruik van AI. De Hogeschool Rotterdam deed onderzoek en ontwikkelde een training voor mkb’ers over verantwoorde AI. Aan de eerste training deden 20 mkb-ondernemers enthousiast mee. Daarnaast hebben we een start gemaakt met het opstellen van een economische AI-visie. Op basis hiervan breiden we de bestaande samenwerkingen verder uit.
Digitaal weerbaar
- In drie Cyberweerbaarheidscentra werken partners samen aan het versterken van de digitale weerbaarheid (cyberweerbaarheid) van het mkb. Deze centra zijn per sector georganiseerd, CW Greenport, CW Maakindustrie en FERM voor de haven. Samen hebben zij 30 aangesloten organisaties en 122 deelnemers. De provincie ondersteunde de drie centra via Security Delta (HSD) en via FERM.
- Het energiesysteem in Zuid-Holland wordt gedigitaliseerd en uitgebreid met nieuwe onderdelen rondom opwek, transport en opslag. Dit vraagt om een veilige en weerbare inrichting. Hiervoor is samen met partners via HSD de Innovatiecoalitie Cyberveilig Energiesysteem opgericht. In dit kader organiseerden we de hackathon Hack the grid over een cyberveilig energiemanagementsysteem. Ook diende HSD een aanvraag in voor Kansen voor West voor de uitvoering van het programma.
Digitale innovatie
- Quantumtechnologie is een verzamelnaam voor technologieën die gebruik maken van eigenschappen uit de quantummechanica. In 2025 startten we met fase twee van het Actieplan Quantum Zuid-Holland. Samen met gemeenten, de MRDH, InnovationQuarter, de TU Delft en de Universiteit Leiden ondersteunen wij het quantum ecosysteem in Zuid-Holland. Dit doen we met projectfinanciering, het organiseren van het netwerk en ondersteuning van experimenteerruimte.
- Digitale connectiviteit gaat over vernieuwde en verbeterde vormen van communicatie. We ondersteunen fieldlabs zoals Unmanned Valley, The Green Village en Tomato World als innovatieve testlocaties voor 5G. Verschillende bedrijven maken hier gebruik van. Daarnaast zijn we gestart met het opstellen van een datacenterstrategie. Immersive Tech is een verzamelnaam voor alle technologieën waarbij een werkelijkheid wordt gesimuleerd. We ondersteunden bij de opbouw van het ecosysteem SHINE, het netwerk rondom startups, kennisinstellingen en overheden in deze sector. We ondersteunden bezoeken aan internationale beurzen in Brussel en Laval, zodat startups hun producten konden presenteren.
Beleidsprestatie 4-1-5 Circulair Zuid-Holland
De provincie wil een volledige circulaire samenleving in Zuid-Holland bereiken in 2050 met als tussendoel 50% minder verbruik van primaire fossiele grondstoffen, mineralen en metalen in 2030. De provincie zet in op verschillende inhoudelijke thema’s waar de provincie impact kan maken. Dit doet de provincie met een transitieaanpak in samenwerking met medeoverheden, bedrijven, kennisinstellingen en andere organisaties en groepen die aan de transitie bijdragen.
Wat hebben we bereikt?
In 2024 hebben wij de nieuwe strategie Samen bouwen aan een Circulair Zuid-Holland vastgesteld. In deze strategie beschrijft de provincie hoe zij werkt aan de doelen van 50% circulariteit in 2030 en volledige circulariteit in 2050. Met deze strategie is onze aanpak in een nieuwe fase gekomen. We richten ons niet langer alleen op koplopers, maar juist ook op de bredere groep daarachter. Daarmee verschuift onze rol van aanjager naar verbinder, kadersteller en opdrachtgever.
Wat hebben we daarvoor gedaan?
Algemeen
Met acht bouwstenen geven we invulling aan de nieuwe strategie. Dit zijn: inclusieve transitie, circulaire innovatie, coalities en netwerken, ruimte, circulaire organisatie, financiering en subsidies, beleid en monitoring, en vergunningen, toezicht en handhaving.
Samen bouwen aan een circulair Zuid-Holland
In 2025 is een stevige basis gelegd voor de verdere versnelling van de circulaire transitie in Zuid-Holland. In 2025 waren zes circulaire vernieuwersnetwerken en coalities actief. Deze richtten zich onder andere op biobased bouwen, herbruikbare verpakkingen, natuurlijke reststromen en reparatie. Deze netwerken hebben hun ambities en agenda’s in 2025 verder uitgebouwd. Daarnaast is in 2025 een nieuw vernieuwersnetwerk voor circulaire sloop opgericht, Cirquit. De netwerken bestaan uit onder meer uit kennisinstellingen, start- en scale-ups, bedrijven en overheden. Samen zetten zij (doorbraak)projecten op, delen zij ervaringen starten zij nieuwe samenwerkingen. De provincie ondersteunt deze netwerken.
In 2025 is ook gestart met het netwerk De 100 bepalende spelers. Dit netwerk bestaat vooral uit directeuren, eigenaren en bestuurders van organisaties die impact kunnen maken. Het netwerk groeit toe naar een zelfstandig opererende beweging van circa 100 partijen die bepalend zijn voor het slagen van de circulaire transitie in Zuid-Holland en moet uitgroeien.
We hebben de ondersteuning voor gemeenten verder uitgebreid. Op initiatief van de provincie kwam het netwerk met betrokken wethouders meerdere keren bijeen en groeide dit netwerk uit tot 33 deelnemers. Ook vonden periodieke bijeenkomsten plaats met ambtenaren van gemeenten, waterschappen en omgevingsdiensten. Tijdens deze bijeenkomsten, met in totaal 400 genodigden, zijn kennis en goede voorbeelden gedeeld.
In 2025 is de circulaire subsidieregeling opnieuw opengesteld. Deze regeling was onder andere bedoeld voor circulaire hubs en maatschappelijke initiatieven. Steeds meer circulaire projecten ontstaan vanuit de samenleving. Met onze subsidies hebben we deze initiatieven ondersteund en daarmee de gemeenschapskracht versterkt.
Binnen de bouwsteen die gericht is op ruimte voor circulaire activiteiten is een inventarisatie gemaakt van mogelijk geschikte locaties voor circulaire hubs op bedrijventerreinen in Zuid-Holland. In 2025 is gestart met de vertaling van deze inventarisatie naar concrete reservering van locaties.
Tot slot is ook de Monitor Circulair Zuid-Holland 2025 verschenen. Deze monitor geeft inzicht in de stand van zaken van de circulaire transitie in Zuid-Holland.
Beleidsprestatie 4-1-6 Toekomstbestendige ruimte voor ondernemen
De provincie streeft naar een welvarend en krachtig Zuid-Holland met ruimte voor ondernemerschap. Een goed vestigingsklimaat met concurrerende, toekomstbestendige bedrijventerreinen, vitale, krachtige en aantrekkelijke stads- en dorpscentra en een sterke kantorenmarkt dragen daaraan bij. Het gaat daarbij om voldoende werklocaties van de juiste kwaliteit en op de juiste plek. De provincie zet daarom in op:
- Concurrerende en toekomstbestendige bedrijventerreinen;
- Concentratie en bundeling van nieuwe detailhandel primair in de centra van wijken, dorpen en steden;
- Juiste kantoor op de juiste plek;
- Selectief vestigingsbeleid voor grote ruimtevragers.
De provincie zet hiervoor verschillende instrumenten in zoals het opstellen van ruimtelijke regels, maar ook door flankerend beleid via subsidieregelingen, het delen van kennis en informatie, onderzoek, het organiseren van netwerken en het inzetten van ambassadeurs. De provincie past alle vier de vormen van overheidssturing uit het NSOB-kwadrantenmodel voor overheidssturing toe omdat de huidige vraagstukken vragen om meer dan (ruimtelijke) regels alleen.
Wat hebben we bereikt?
De provincie heeft in 2025 op meerdere manieren verder gewerkt aan een welvarend en krachtig Zuid-Holland met ruimte voor ondernemerschap. Dit doen we onder andere door uitvoering van het in 2024 vastgestelde Omgevingsbeleid. Hierin hebben we bedrijventerreinen verder beschermd tegen transformatie.
We hebben een start gemaakt met de uitvoering van de Ruimtelijk Economische Visie en de aanpak Beter Benutten op bedrijventerreinen. Ook hebben we samen met de ambassadeurs van bedrijventerreinen gewerkt aan de toekomstbestendigheid van en het verhogen van de organisatiegraad op bedrijventerreinen. Dit laatste is een essentiële voorwaarde voor de toekomstbestendigheid.
Met het vaststellen van de regionale kantorenvisies is bijgedragen aan een sterke kantorenmarkt met het juiste kantoor op de juiste plek. We zijn gestart met een Koopstromenonderzoek om de vitaliteit van winkelgebieden te onderzoeken. Daarnaast hebben we met centrummanagers en gemeenteambtenaren via een kennisprogramma en een ambassadeur winkelgebieden gewerkt aan het realiseren van vitale en krachtige (winkel)centra.
Wat hebben we daarvoor gedaan?
Algemeen
Voor de Ruimtelijk Economische Visie (REV), waarin de provinciale keuzes voor ruimte en economie zijn vastgelegd, is een uitvoeringsprogramma opgesteld en is gestart met de uitvoering. De uitgangspunten van de REV worden opgenomen in de herziening 2025 van het Omgevingsbeleid. Over deze herziening vindt in 2026 besluitvorming plaats.
De vernieuwde subsidieregeling Verduurzaming bedrijventerreinen is vastgesteld en opengesteld. In totaal zijn 13 subsidieaanvragen ingediend. Daarvan zijn er inmiddels 9 definitief toegekend.
Toekomstbestendige ruimte voor ondernemen
De SPUK Verduurzaming bedrijventerreinen is uitgevoerd. De beoogde prestatie voor medio 2027, namelijk dat 50% van de bedrijventerreinen een vorm van organisatie heeft, is eind 2025 al behaald.
In het kader van de Greendeal Werklandschappen van de Toekomst is één bedrijventerrein aangewezen als Living Lab en twee als Ambassadeursterrein. Daarvoor zijn uitvoeringsplannen gemaakt en is een begrotingssubsidie aangevraagd.
We hebben een plan opgesteld voor Beter Benutten van bedrijventerreinen en startten met de uitvoering. Onderdeel van het plan is de verkenning naar de oprichting van een ontwikkelmaatschappij voor het beter benutten van bedrijventerreinen. Daarnaast is een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden voor het beter benutten van bedrijventerreinen. Ook is een inventarisatie uitgevoerd naar mogelijke casussen voor de pilot Beter Benutten van het ministerie van EZ.
De subsidieregelingen planvorming bedrijventerreinen en planvorming detailhandel zijn opengesteld. Voor de regeling bedrijventerreinen zijn 54 subsidies aangevraagd, waarvan 33 definitief zijn verleend. Een aantal aanvragen is nog in behandeling. Vanwege het grote aantal aanvragen is het subsidieplafond tussentijds verhoogd. Voor de regeling detailhandel zijn 31 aanvragen ingediend, waarvan 16 definitief zijn verleend. Bijna de helft van de aanvragen is nog in behandeling, omdat deze in de laatste week van december zijn binnengekomen.
Er zijn 4 regionale kantorenvisies vastgesteld voor de regio’s MRDH, Zuid-Holland Zuid, Midden Holland en Holland Rijnland.
We organiseerden een masterclass over de vitaliteit in kleine kernen in relatie tot aanwezigheid van (detailhandels)voorzieningen. Daarnaast zijn er verschillende bijeenkomsten georganiseerd met centrummanagers, parkmanagers van bedrijventerreinen, gemeenteambtenaren en de ambassadeurs bedrijventerreinen en winkelgebieden. Deze ambassadeurs hebben externe partijen geholpen bij het verhogen van de organisatiegraad en het vitaal houden van bedrijventerreinen en winkelgebieden.
Ook is een koopstromenonderzoek uitgevoerd. De uitkomsten worden in het eerste kwartaal van 2026 gepresenteerd. Via de herziening van het Omgevingsbeleid 2025 is een minimale milieucategorie ingesteld op bestaande bedrijventerreinen. Ook zijn monitors uitgevoerd voor de regionale kantoren- en bedrijventerreinenvisies.
Tot slot zijn twee nieuwe leden benoemd in de provinciale Adviescommissie Detailhandel.
Beleidsprestatie 4-1-7 Human Capital
De aanwezigheid van voldoende en goed geschoold personeel is een belangrijke randvoorwaarde voor een goed functionerende regionale economie en het slagen van de maatschappelijke transities (energie, circulair, digitalisering). Een arbeidspotentieel dat beschikt over de juiste kennis en vaardigheden, goed onderwijs om nieuwe instroom te realiseren en om bestaande werknemers bij en om te scholen, alsmede een goed werkende arbeidsmarkt zijn daarmee essentieel voor een krachtig Zuid-Holland.
Daarnaast is er een persoonlijk belang voor de mensen die het ‘menselijk kapitaal’ vormen. Waardevol werk versterkt namelijk de brede welvaart. Werk is tenslotte meer dan inkomen. Het vervult een belangrijke sociale en maatschappelijk functie, en voorziet in de mogelijkheid om je te kunnen ontplooien, deel te kunnen nemen en bij te kunnen dragen aan de maatschappij.
De provincie draagt bij aan het versterken van human capital. Dit doet ze door samen met de Economic Board Zuid-Holland (EBZ) geïnitieerde Human Capital Agenda 2.0 Zuid-Holland (HCA) uit te voeren, waarin kwantitatieve doelstellingen zijn benoemd die nodig zijn om tot die gewenste situatie te komen. Een agenda die inmiddels door meer dan 100 partijen in Zuid-Holland is onderschreven. Daarnaast investeert de provincie in een programmateam, dat gedetacheerd is bij de EBZ, en zorgt ze met een provinciale subsidieregeling voor cofinanciering van concrete projecten.
Wat hebben we bereikt?
Na evaluatie van de Human Capital Agenda 2.0 Zuid-Holland is deze in 2025 geactualiseerd. In dat jaar hebben 125 partners zich gecommitteerd aan deze vernieuwde Human Capital Agenda 2025-2030 Zuid-Holland (HCA 2025-2030). De agenda is aangeboden aan Provinciale Staten van Zuid-Holland als opvolger van de Human Capital Agenda 2.0 Zuid-Holland.
De HCA 2025-2030 bouwt voort op de succesvolle aanpak van de afgelopen jaren. Partners geven aan dat de Human Capital Agenda waardevol is. Dit wordt bevestigd door het onafhankelijke evaluatieonderzoek dat in 2024 is uitgevoerd. De deelakkoorden (projecten binnen de agenda) leveren niet alleen direct resultaat op voor mensen en bedrijven. Zij versterken ook op langere termijn de samenwerking tussen bedrijven, scholen, gemeenten en andere organisaties. De inzet is om ook in de komende jaren jaarlijks twee deelakkoorden te starten. In toekomstige deelakkoorden is er nog meer aandacht voor het verhogen van arbeidsproductiviteit en extra focus op mkb-bedrijven. Om de effecten van de HCA te versterken en structurele verandering te realiseren, wordt de uitwisseling van kennis tussen partners verder vergroot.
In de HCA 2025-2030 zijn de bestaande kwantitatieve doelstellingen samengevoegd tot de volgende doelen:
- het om-, her- en bijscholen van 55.000 werkenden en flexwerkers en daarbij 3.000 bedrijven helpen hun arbeid beter in te zetten;
- het helpen overstappen van 10.000 werkenden naar toekomstbestendige beroepen;
- het activeren van 40.000 mensen om (meer) te gaan werken, met name in technische beroepen (werkzoekenden, deeltijdwerkers en studenten beroepsonderwijs);
- het aantrekken en behouden van 1.000 internationale kenniswerkers.
Aan het einde van 2025 liep de uitvoering van de HCA zes jaar. In deze periode heeft de provincie, samen met partners zoals bedrijven, scholen en gemeenten in totaal 28 deelakkoorden afgesloten en hiervoor subsidie verleend. De huidige deelakkoorden lopen tot en met 2027. Met de tot nu toe afgesloten deelakkoorden en andere activiteiten van de HCA bereiken we naar verwachting de volgende resultaten:
- Ruim 32.000 werkenden, waaronder flexwerkers, krijgen om- en bijscholing aangeboden. In samenhang hiermee helpen we bijna 4.700 bedrijven hun arbeid productiever in te zetten.
- Bijna 5.500 werkenden worden begeleid naar toekomstbestendige beroepen.
- We activeren via de partners van de HCA naar verwachting iets meer dan 40.000 werkzoekenden, deeltijdwerkers en studenten in het beroepsonderwijs om (meer) te gaan werken, met name in de techniek. De gemeenten Rotterdam en Den Haag en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag zijn hiervoor belangrijke partners van de HCA.
- We werven en behouden ruim 2.700 internationale talenten, ook wel kenniswerkers, voor technische functies. Daar zijn veel vacatures voor in Zuid-Holland.
Met € 12,5 miljoen aan verleende subsidies aan de 28 deelakkoorden, zorgden we voor € 56,4 miljoen aan private cofinanciering. In totaal wordt hiermee € 68,9 miljoen geïnvesteerd in de uitvoering van deze deelakkoorden. Wanneer de verwachte resultaten worden gerealiseerd levert dit een wetenschappelijk onderbouwde en theoretisch berekende toegevoegde waarde op van € 6,4 miljard (Birch, 2018).
Wat hebben we daarvoor gedaan?
Algemeen
De Human Capital Agenda Zuid-Holland wordt uitgevoerd door de taskforce Human Capital van de Economic Board Zuid-Holland (EBZ). Deze taskforce kwam in 2025 zes keer bijeen. Als speciale partner van de EBZ ondersteunt de provincie Zuid-Holland de uitvoering van de HCA met financiële middelen, medewerkers en kennis.
Het ondersteunen van de uitvoering van de Human Capital Agenda Zuid-Holland
De provincie Zuid-Holland:
- betaalde het programmateam van 4,8 fte;
- stelde in 2025 een werkbudget beschikbaar van € 0,6 miljoen aan de EBZ. Dit is ingezet voor het aanjagen en verbinden van initiatieven en projecten, voor communicatie, voor kennisdeling en onderzoek, en voor ondersteuning door InnovationQuarter;
- verhoogde het beschikbare budget voor de subsidieregeling Deelakkoorden Human Capital Zuid-Holland met € 1,7 miljoen van € 12,5 miljoen naar € 14,2 miljoen;
- subsidieerde het digitale platform Zuid-HollandInZicht.nl met informatie over de Zuid-Hollandse arbeidsmarkt met € 60.000,-.
In 2025 heeft de provincie subsidie verleend aan zeven nieuwe deelakkoorden. Een voorbeeld is het deelakkoord Via Delta, waarin de Zuid-Hollandse roc’s hun activiteiten op het gebied van leven lang ontwikkelen bundelen. Dit is onder andere gericht op het opleiden van meer technici voor de energietransitie. Daarnaast is het project Duurzame Sierteelt gestart in de Greenports Duin- en Bollenstreek en Boskoop. Dit project richt zich onder meer op arbeidsbesparing en een duurzame inzet van (internationale) werknemers.
Ook is het Internationaal Talent Programma 2.0 gestart. Dit programma is gericht op het aantrekken en vooral behouden van internationale kenniswerkers en wordt gezamenlijk uitgevoerd door Den Haag, Rotterdam, Delft en Leiden. Op regionaal niveau zijn het Energietransitiehuis DOORSTROOM in Alphen aan den Rijn en het project Slimme Techniek in Leiden gestart. Deze projecten richten zich op het werven en bijscholen van technici. Daarnaast is Campus Gouda uitgebreid met activiteiten gericht op productiviteitsverhoging en verduurzaming van de logistieke sector. Tot slot is de stichting i_Lab in Gorinchem samen met bedrijven gestart met bijscholen van medewerkers en het vernieuwen van productieprocessen.
Er was in 2025 veel aandacht voor communicatie. Zo werd regelmatig een nieuwsbrief uitgebracht en organiseerden we het jaarlijkse Human Capital event in het Provinciehuis. Ook verzorgde het programmateam een maandelijkse podcast(De Arbeidsmarkt van Morgen) over ontwikkelingen en kansen op de arbeidsmarkt. Daarnaast is het jubileummagazine Vijf Jaar Human Capital Agenda uitgebracht en vernieuwden we de website van de HCA.
Verder vonden drie Inspiratiesessies plaats. Tijdens deze sessies leren projectleiders en kwartiermakers van de deelakkoorden van elkaar en worden verbindingen tussen deelakkoorden gelegd en versterkt. Ook zijn bijeenkomsten georganiseerd met vertegenwoordigers van de zeven arbeidsmarktregio’s over het goed aansluiten van de sociale agenda’s van gemeenten en UWV op de economische agenda van Zuid-Holland. Het Bestuurlijk Overleg Onderwijs, waarin bestuurders van alle mbo- en hbo-instellingen afstemmen over hun bijdrage aan de HCA en leven lang ontwikkelen, vond in 2025 drie keer plaats.
Tot slot zijn verschillende verkenningen en onderzoeken uitgevoerd. Deze gingen onder andere over de relatie tussen de persoonlijke ontwikkeling van mkb-ondernemers en de leercultuur in hun bedrijf. Ook over de haalbaarheid van een servicepunt Heel Zuid-Holland Leert. Dit servicepunt is bedoeld voor een groter bereik en betere ondersteuning van inwoners en mkb-bedrijven voor bij- en omscholing. Ook bereidden we de start voor van twee belangrijke nieuwe deelakkoorden in 2026, gericht op scholing voor de circulaire economie en op bij- en omscholing voor het verhogen van de arbeidsproductiviteit.
