Beleidsdoel 4-1 Toekomstbestendig economisch vestigingsklimaat

Innovatie zorgt voor nieuwe, duurzame en digitale oplossingen voor maatschappelijke opgaven. De overgang naar een duurzame, innovatieve en inclusieve economie gebeurt samen met het bedrijfsleven. Daarom ondersteunden we mkb’ers (midden- en kleinbedrijven) bij hun innovatieprojecten. Daarnaast droegen we bij aan de doorontwikkeling van de innovatie-infrastructuur. Dit is de economische omgeving waarbinnen bedrijven vernieuwen en ondernemen. Zo zorgen we voor meer innovatie en betere omstandigheden voor bedrijven om zich te vestigen of door te groeien.

We werken aan een weerbare economie die klaar is voor de toekomst. Daarom versterken we het kennis- en innovatie-ecosysteem in Zuid-Holland. Dat doen we door samenwerking en kennisdeling te stimuleren, onder andere via de ondersteuning van campussen en fieldlabs.

Innovatie stimuleren in het midden- en kleinbedrijf (mkb)
Om innovatie in het mkb te stimuleren, stelden we in 2025 verschillende succesvolle regelingen en programma's opnieuw open:

Subsidieregeling MKB Innovatiestimulering Topsectoren (MIT) : De provincie en het Rijk stelden geld beschikbaar voor het vernieuwende mkb in alle sectoren in Zuid-Holland. Zo droegen we onder andere bij aan een circulaire, digitale en inclusieve economie. In 2025 investeerden we in totaal € 11 miljoen, waarvan € 5 miljoen van de provincie en € 6 miljoen van het Rijk. Hiermee ondersteunden we 165 vernieuwende mkb’ers. Het ministerie van Economische Zaken verdubbelde elke euro die de provincie in deze regeling stopte. De aanvragers moesten zelf ook andere investeerders vinden. In totaal leverde dit € 30 miljoen aan innovatiekracht op voor het mkb.

Subsidieregeling MKB-deals : dit zijn samenwerkingsafspraken tussen gemeenten, werkgeversorganisaties en de provincie. Het doel is om mkb’ers te ondersteunen bij digitalisering, bij verduurzaming en bij innovatie. In 2025 stelden we hiervoor € 0,6 miljoen beschikbaar en sloten we vijf MKB-deals.

Programma Breed MKB : in het Uitvoeringsprogramma Breed MKB Zuid-Holland bundelden we verschillende initiatieven om de duurzame en digitale transitie in het mkb te versnellen . We keken hoe we het breed mkb konden ondersteunen binnen elke economische opgave. Het budget van € 0,3 miljoen is bijna helemaal toegekend, onder andere voor het verbeteren van ketensamenwerking en mkb-dienstverlening.
Vroege Fase Financiering (VFF) : in 2025 stelde de provincie € 3,5 miljoen beschikbaar voor UNIIQ, het fonds voor vroege fase financiering van innovatieve bedrijven. Dit fonds helpt bij het versterken van het regionale innovatie-ecosysteem en het versnellen van de marktintroductie van nieuwe producten en diensten. Met deze investering blijft UNIIQ de aankomende 5 jaar een belangrijk instrument voor innovatie in Zuid-Holland.

Startup in Residence Intergov : dit is een samenwerkingsprogramma van zes overheden, met Zuid-Holland als penvoerder. In 2025 droegen we € 130.000 bij aan de uitvoering van het programma. Het programma werkte samen met innovatieve mkb’ers aan vijf concrete oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken in Zuid-Holland. De impact blijft groeien: meer dan 2.000 ondernemers waren betrokken en ruim 170 challenges zijn uitgevoerd. In meer dan 35% leidde dit tot een concreet vervolg. In de meest recente ronde lag dit aandeel boven de 70%.

Op verzoek van de Europese Commissie is de succesvolle aanpak vastgelegd in het Impact Playbook (www.impactplaybook.eu). Het playbook is vrij beschikbaar voor overheden en wordt gebruikt als kennisdocument voor overheden die verkennen hoe zij innovatiever kunnen samenwerken met ondernemers. In 2025 was er internationale belangstelling, onder andere vanuit de Baltische en Noorse landen. Ook werd de aanpak gedeeld tijdens GovTech Leaders 2025 in Litouwen en ontving het de European Enterprise Promotion Award (EEPA) in Denemarken.

Om de infrastructuur voor innovatieve ondernemers te versterken, hebben we in 2025 het volgende gedaan:

• Via de Subsidieregeling Innovatiecampussen Zuid-Holland hebben we in 2025 € 4,5 miljoen beschikbaar gesteld voor initiatieven op de TU Delft Campus, het Leiden Bio Science Park, de NL Space Campus, de Erasmus MC Campus (Rotterdam Square) en de BioTech Campus in Delft. In totaal zijn 14 aanvragen ontvangen. De beoordeling loopt nog.   
• Daarnaast is ingezet op versterking van innovatie infrastructuur via het programma Kansen voor West III (KVW). Deze middelen komen voor een groot deel uit het Europese Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO). Ook de provincie en het Rijk dragen bij aan dit programma, dat is bedoeld om de regionale economie in de Randstad een impuls te geven. De middelen worden ingezet voor provinciale doelen op het gebied van innovatie infrastructuur. In 2025 zijn KvW-middelen beschikbaar gemaakt voor:
  • De doorontwikkeling van Zuid-Hollandse fieldlabs. Hiervoor is € 7 miljoen opengesteld.
  • Fieldlabs vervullen een belangrijke rol als praktijkomgeving waarin nieuwe technologieën worden getest en versneld richting marktintroductie. In 2025 hebben zes fieldlabs een aanvraag ingediend, waaronder Unmanned Valley, Stichting SAM XL, The Green Village, Vertical Farms, de Duurzaamheidsfabriek Dordrecht en Robohouse samen met loT en Mondai. Het beoordelingsproces loopt nog.
  • Grote innovatieprojecten. Deze openstelling draagt bij aan het stimuleren van vernieuwde samenwerkingsprojecten met economische- en maatschappelijke impact. In totaal is € 5 miljoen opengesteld, waarvan € 4 miljoen aan EU-middelen en € 1 miljoen aan Rijksmiddelen. Het volledige bedrag is aangevraagd, met negen aanvragen uit verschillende sectoren, zoals aerospace, robotisering, digitalisering en life sciences & health). De beoordeling van de aanvragen loopt nog.
  • Circulaire vouchers voor het mkb. Deze zijn voor een totaalbedrag van € 1,5 miljoen opengesteld, waarvan € 562.000 aan EU-middelen en € 938.000 aan provinciale middelen. De circulaire vouchers worden ingezet om innovatie en samenwerking rond de circulaire economie binnen het regionale mkb te stimuleren. Met de vouchers ondersteunen we ondernemingen bij het ontwikkelen en testen van circulaire producten, diensten en bedrijfsmodellen, in samenwerking met BlueCity en Circulaire Campus. Hiermee dragen de vouchers bij aan zowel de transitie naar een duurzamere economie als aan de concurrentiepositie van deelnemende bedrijven.
  • MKB-vouchers voor campussen en fieldlabs. De MKB-vouchers worden ingezet als laagdrempelig instrument om innovatie en samenwerking binnen het regionale mkb te stimuleren. Met behulp van de regeling zijn ondernemingen, samen met kennisinstellingen en fieldlabs, ondersteund bij het verkennen van nieuwe producten, diensten en processen. We hebben voor deze opstelling € 1 miljoen beschikbaar opengesteld, waarvan € 500.000 aan EU-middelen, € 189.000 aan Rijksmiddelen en € 311.000 aan provinciale middelen.
  • Ophoging innovatieprogramma ZorgTech. Dit programma is met € 500.000 opgehoogd, waarvan € 188.000 aan EU-middelen en € 282.000 aan provinciale middelen. Het ZorgTech-programma van InnovationQuarter is hiermee versterkt met een extra impuls. Door deze ophoging is de ondersteuning van innovatieve ondernemingen in de zorgsector verder uitgebreid, gericht op het versnellen van marktintroductie van nieuwe oplossingen. Hiermee dragen we bij aan zowel versterking van innovatie als aan duurzame economische groei in Zuid-Holland.

Zuid-Holland kent verschillende clusters die sterk bijdragen aan het onderscheidend profiel van de provincie en die een hoog innovatief karakter hebben. We hebben in 2025 binnen een aantal van deze clusters de volgende acties uitgevoerd:

• Versterking van het life sciences & health cluster. We investeerden € 0,6 miljoen in onder andere het incubator-programma van het Erasmus MC. In dit programma krijgen jonge, startende bedrijven de mogelijkheid om zich in enkele jaren te ontwikkelen. Het geld is bedoeld voor betaalbare laboratorium- en kantoorruimte, advies, coaching en toegang tot een netwerk van professionals. Met deze investering kan het Erasmus MC het incubatorprogramma uitbreiden. Zo kunnen meer bedrijven op een nog betere manier begeleiding krijgen. Ook stelden we geld beschikbaar voor drie andere programma’s: RegMedXB voor regeneratieve medicijnen, de exploitatie van YES!Delft en de Zorginnovatiehub Den Haag. Die investeringen tellen samen op tot ongeveer € 0,7 miljoen.
• Versterking van het innovatie- en ondernemersecosysteem rond biotechnologie, alternatieve eiwitten en duurzame voedselproductie in Zuid-Holland. Voor de verdere ontwikkeling van de Biotech Campus Delft is in 2025 een bijdrage van € 0,2 miljoen verstrekt. Het in 2024 opgerichte netwerk Protein Port, gericht op de ontwikkeling van alternatieve eiwitten, is in 2025 voortgezet met een bijdrage van € 0,1 miljoen. Daarnaast is een subsidie van € 0,5 miljoen verstrekt aan Stichting RespectFarms voor de ontwikkeling van een proefboerderij voor kweekvlees in Schipluiden. De provincie is in 2025 een proeflidmaatschap van een half jaar aangegaan bij EIT Food voor een bedrag van € 20.000. Dit lidmaatschap was gericht op het verkennen van Europese samenwerkingsmogelijkheden, kennisuitwisseling en toegang tot netwerken en programma’s op het gebied van voedselinnovatie en de eiwittransitieMet deze investeringen is ingezet op het versterken en verbinden van ecosystemen rond biotechnologie, alternatieve eiwitten en duurzame voedsel- en productiesystemen. Door gerichte ondersteuning van campussen, netwerken, Europese samenwerking en innovatieve projecten is bijgedragen aan economische ontwikkeling, innovatie en de transitie naar een toekomstbestendige en duurzame landbouw- en voedselketen in Zuid-Holland.

• Versterking van het Aerospace-cluster: ruimtevaart, drones en verduurzaming van de luchtvaart.
  • Ruimtevaart: in 2025 stimuleerden we de verdere ontwikkeling van de NL Space Campus in Noordwijk met een exploitatiesubsidie van € 0,25 miljoen. Deze subsidie was bedoeld voor het stimuleren en ondersteunen van het bredere innovatie-ecosysteem rondom de campus. Daarnaast droegen we bij aan de oplevering van gedeelde faciliteiten, zoals werkplaatsen en laboratoria, waaronder het in 2025 geopende Cometlab. Ook zijn onderwijs- en onderzoeksactiviteiten georganiseerd.
  • Verder hebben we een opdracht van €10.000 verleend, bekostigd vanuit de opgave defensie & dual-use, voor een reeds aangestelde kwartiermaker. Deze kwartiermaker werkt aan de opzet van een fieldlab voor laser-satellietcommunicatie. Binnen dit fieldlab gaan nationale en Europese bedrijven en kennisinstellingen uit de ruimtevaart-, quantum-, en telecomsectoren samenwerken op meerdere locaties in Zuid-Holland. Deze nieuwe waardeketen komt voort uit het Nationaal Groeifonds-project NXTGEN Hightech.
  • Drones: drones- en sensorencampus Unmanned Valley in Valkenburg(gemeente Katwijk) organiseerde met provinciale cofinanciering van € 50.000 de Counter Drone Conference. Dit event vond plaats als pre-event van de NAVO-top. Daarnaast is een subsidie van € 185.000 verleend via de regeling Regionale Netwerken voor Innovatie Zuid-Holland. Hiermee kan stichting Unmanned Valley verder professionaliseren en haar dienstverlening aan innovatieve drones-mkb’ers uitbreiden. Ook diende Unmanned Valley een aanvraag in bij Kansen voor West III voor de realisatie van testfaciliteiten, het organiseren van Europese innovatie-activiteiten en het starten van nieuwe samenwerkingsprojecten. De beoordeling van deze aanvraag loopt.
    DronePort Rotterdam organiseerde, in samenwerking met het Havenbedrijf Rotterdam en met provinciale cofinanciering van € 50.000, tijdens de Wereldhavendagen in september 2025 de conferentie DroneHorizon. Deze eerste editie van een jaarlijks terugkerend evenement is bedoeld om de krachten tussen de Zuid-Hollandse maritieme- en dronesector te versterken. Daarnaast richt dit evenement zich op het versterken van de samenwerking tussen Europa’s drie grootste havens Rotterdam, Antwerpen-Brugge en Hamburg.
  • Verduurzaming van de luchtvaart: er is € 50.000 bijgedragen aan een haalbaarheidsonderzoek naar een fieldlab duurzame luchtvaart in onze regio. Dit onderzoek is uitgevoerd in samenwerking met stichting RHIA, Rotterdam The Hague Airport, de TU Delft en InnovationQuarter. Dit is ook gedaan met het oog op een call die het ministerie van Infrastructuur & Waterstaat opent in 2026, voor fieldlabs duurzame luchtvaart.

• Defensie & dual-use. In 2025 is ons opgaveteam Defensie en Dual-use officieel ingericht. Hiervoor hebben we een opdracht geformuleerd en de bijbehorende capaciteit georganiseerd. De uitgaven voor deze opgave vallen binnen meerdere sectoren en domeinen, namelijk: maritiem, space, cyber & quantum, onbemenste systemen & AI en radar & sensoren.
  • Zo hebben we € 100.000 bijgedragen aan het NAVO-top side-event Securing the Future. Tijdens dit event werden dual-use innovaties uit de genoemde domeinen en sectoren gepresenteerd aan defensie- en veiligheidsorganisaties en aan de industrie.
  • Daarnaast droegen we € 50.000 bij aan een accountmanager binnen het regionale quantumprogramma. Deze accountmanager richt zich specifiek op dual-use kansen en het leggen van verbindingen met defensie- en veiligheidsorganisaties.
  • Ook droegen we €100.000 extra bij aan InnovationQuarter. Hierdoor kon capaciteit worden vrijgemaakt om een defensie en dual-use team op te zetten, zowel voor business development als voor het internationaal versterken van de dual-use industrie. Daarnaast hebben wij ook een incidentele bijdrage van € 50.000 gedaan voor een verdiepend onderzoek naar dual-use en defensie-exportmarktenonderzoek, ten behoeve van IQ. Dit advies is relevant voor alle drie de IQ pijlers Innoveren, Investeren en Internationaliseren en bevat veel concrete aanbevelingen die IQ nu en in onze regio kan toepassen.
  • Tot slot hebben we vanuit de opdracht € 10.000 bijgedragen aan de organisatie van de EUDIS Defence Hackathon. Dit is een evenement dat gelijktijdig in meerdere EU-lidstaten plaatsvindt om startups uit te dagen innovatieve oplossingen te ontwikkelen voor defensie en veiligheid.

Om innovatie in het mkb te stimuleren, stelden we in 2025 verschillende succesvolle regelingen en programma's opnieuw open:

Subsidieregeling MKB Innovatiestimulering Topsectoren (MIT): de provincie en het Rijk stelden geld beschikbaar voor het vernieuwende mkb in alle sectoren in Zuid-Holland. Zo droegen we onder andere bij aan een circulaire, digitale en inclusieve economie. In 2025 investeerden we in totaal € 11 miljoen, waarvan € 5 miljoen van de provincie en € 6 miljoen van het Rijk. Hiermee ondersteunden we 165 vernieuwende mkb’ers. Het ministerie van Economische Zaken verdubbelde elke euro die de provincie in deze regeling stopte. De aanvragers moesten zelf ook andere investeerders vinden. In totaal leverde dit € 30 miljoen aan innovatiekracht op voor het mkb.

Subsidieregeling MKB-Deals : dit zijn samenwerkingsafspraken tussen gemeenten, werkgeversorganisaties en de provincie. Het doel is om mkb’ers te ondersteunen bij digitalisering, bij verduurzaming en bij innovatie. In 2025 stelden we hiervoor € 0,6 miljoen beschikbaar en sloten we vijf MKB-deals.
Programma Breed MKB: in het Uitvoeringsprogramma Breed MKB Zuid-Holland bundelden we diverse initiatieven om de duurzame en digitale transitie in het mkb te versnellen. We keken hoe we het breed mkb konden ondersteunen binnen elke economische opgave. Het budget van € 0,3 miljoen is bijna helemaal toegekend, onder andere voor het verbeteren van ketensamenwerking en mkb-dienstverlening.

Vroege Fase Financiering (VFF) : in 2025 stelde de provincie € 3,5 miljoen euro beschikbaar voor UNIIQ, het fonds voor vroege fase financiering van innovatieve bedrijven. Dit fonds helpt bij het versterken van het regionale innovatie-ecosysteem en het versnellen van de marktintroductie van nieuwe producten en diensten. Met deze investering blijft UNIIQ de aankomende 5 jaar een belangrijk instrument voor innovatie in Zuid-Holland.

Startup in Residence Intergov : dit is een samenwerkingsprogramma van zes overheden, met Zuid-Holland als penvoerder. In 2025 droegen we € 130.000 bij aan de uitvoering van het programma. Het programma werkte samen met innovatieve mkb’ers aan vijf concrete oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken in Zuid-Holland. De impact blijft groeien: meer dan 2.000 ondernemers waren betrokken en ruim 170 challenges zijn uitgevoerd. In meer dan 35% leidde dit tot een concreet vervolg. In de meest recente ronde lag dit aandeel boven de 70%.

Op verzoek van de Europese Commissie is de succesvolle aanpak vastgelegd in het Impact Playbook (www.impactplaybook.eu). Het playbook is vrij beschikbaar voor overheden en wordt gebruikt als kennisdocument voor overheden die verkennen hoe zij innovatiever kunnen samenwerken met ondernemers. In 2025 was er internationale belangstelling, onder andere vanuit de Baltische en Noorse landen. Ook werd de aanpak gedeeld tijdens GovTech Leaders 2025 in Litouwen en ontving het de European Enterprise Promotion Award (EEPA) in Denemarken.

De provincie zet in op Europese samenwerkingen, mede om Zuid-Holland te profileren als innovatieve regio binnen de Europese Unie. De regionale samenwerking in Brussel is versterkt doordat de provincie en de Economic Board Zuid-Holland gezamenlijk hebben ingezet op profilering.
Daarnaast is ingezet op verschillende evenementen en samenwerkingsverbanden. Voorbeelden hiervan zijn Laval Virtual in Frankrijk en UnitedXR in Brussel. Hier hebben we de Zuid-Hollandse sector op het gebied van immersive tech gepositioneerd.Op het gebied van ruimtevaart werkt de provincie samen met de regio Bremen binnen de Action Agenda Cooperation in the Space Sector 2023-2026. Voor defensie is een position paper bij de EU-instellingen onder de aandacht gebracht. Hierbij is ingezet op het versterken van defensiegereedheid, met oog voor het voorkomen van negatieve effecten voor het milieu en omwonenden.

Eind 2022 ging de regeling open voor steun vanuit de provincie voor projecten die in aanmerking komen voor de Europese Interregprogramma’s . De provincie stimuleert dat regionale partners aan deze programma’s mee kunnen doen. Hiervoor heeft de provincie in totaal € 2,4 miljoen beschikbaar gesteld. Hiervan is tot en met eind 2025 voor nagenoeg het totale bedrag aangevraagd door 27 regionale partners. Er loopt nog een aantal beoordelingen.

InnovationQuarter (IQ) is de regionale ontwikkelingsmaatschappij van Zuid-Holland. In 2025 is € 2,2 miljoen beschikbaar gesteld voor de exploitatie van IQ. IQ zet zich in voor het duurzaam versterken van de economische structuur in de provincie. In 2025 vervulde IQ een centrale rol in het versterken van het regionale innovatie- en ondernemerschapsecosyteem in Zuid-Holland. Met gerichte ondersteuning, financieringsinstrumenten en programmatische inzet zijn startups en mkb-bedrijven begeleid bij marktontwikkeling, groei en internationalisering. Daarbij is onder andere actief ingezet op sleuteltechnologieën, die zijn opgenomen in de Nationale Technologie Strategie en de Groeiagenda Zuid-Holland. Ook wordt op deze manier de samenwerking tussen kennisinstellingen, het bedrijfsleven en overheden verder versterkt. Dit draagt bij aan een sterke economische infrastructuur en een aantrekkelijk vestigingsklimaat in de regio. Voor de provincie Zuid-Holland is IQ een belangrijke aanjager van duurzame economische groei en innovatie.

Voor een innovatieve, toekomstbestendige economie is kennisdeling van het grootste belang. Daarom stelden we de Subsidieregeling Regionale Netwerken voor Innovatie Zuid-Holland (RNIZ) opnieuw open. Met deze subsidieregeling helpen we organisaties in Zuid-Holland om samen te werken aan nieuwe ideeën en vernieuwing die goed zijn voor de economie.
In 2025 stelden we € 1,5 miljoen beschikbaar voor deze innovatienetwerken. De regeling richtte zich in 2025 op drie thema’s:

1. Circulair: we ondersteunen netwerken die samenwerken aan circulaire oplossingen voor schaarse grondstoffen, het opleiden van vakmensen en het verduurzamen van de voedselketen;
2. Digitaal: we ondersteunen netwerken die werken met nieuwe digitale technieken, zoals virtual reality (VR) en augmented reality (AR);
3. Hightech: wij ondersteunen netwerken van bedrijven die technologie ontwikkelen voor zowel civiele als militaire toepassingen.

In totaal vroegen vijf netwerken voor € 1,5 miljoen aan subsidie aan. Het beoordelingsproces loopt nog.

In 2025 hebben wij gewerkt aan de voortzetting van het Innovatiepact Greenport West-Holland. Dit deden wij door bij te dragen aan innovatieprojecten op het gebied van circulariteit, duurzaamheid en digitalisering. Op 18 februari 2025 hebben wij samen met partners het nieuwe Innovatiepact 3 ondertekend. Binnen het Innovatiepact 3 werken verschillende partners samen aan doorbraakinnovaties voor een duurzaam en concurrerend glastuinbouwcluster. De samenwerking richt zich onder andere op circulaire tuinbouw, het verbeteren van de biodiversiteit, robotisering en digitalisering.

Met begrotingssubsidies hebben wij ook in 2025 bijgedragen aan de versterking van de regionale Greenports en Greenports Nederland. Deze subsidies worden ingezet voor versterking van het netwerk om samenwerking op triple-helixniveau ( overheden, bedrijven en kennisinstellingen) mogelijk te maken. Ook stuurden we actief op versterken van de governance (besturing en afspraken over rollen en verantwoordelijkheden) binnen de Greenports.
Door bestuurlijke deelname aan de beurzen Grüne Woche en Fruit Logistica is het netwerk van Nederlandse en internationale samenwerkingspartners verder versterkt. In dit kader zijn Duitse en Chinese delegaties ontvangen op het gebied van tuinbouw en verslogistiek. Het Duitse netwerk heeft hierbij geleid tot vervolgcontacten.
Naast reguliere deelname en voorzitterschap binnen het ERIAFF-netwerk is Zuid-Holland onderdeel van het organiserend comité van de jaarlijkse ERIAFF-conferentie.
De samenwerking met China op het gebied van tuinbouw is in lijn gebracht met andere provinciale internationale samenwerkingen. Daarbij worden activiteiten per geval afgewogen op basis van provinciale richtlijnen.

In 2025 is gewerkt aan het verder uitwerken van maatregelen die zijn opgenomen in het Zuid-Hollands –Programma Landelijk Gebied. Het gaat om de maatregelen Watercoaches glastuinbouw, Weerbaar telen, Regiocertificering Bollen, pilots waterkwaliteit Boskoop en participatieve monitoring waterkwaliteit Boskoop. Voor deze maatregelen is geld beschikbaar gemaakt door Provinciale Staten. Dit geld komt uit middelen voor de KRW, het Europees Innovatie Partnership en vanuit het budget voor de opgave Transitie van de tuinbouwketen.
Naar aanleiding van onder andere het Ruimtelijk Voorstel hebben we gewerkt aan de herziening van het Omgevingsbeleid 2025. Daarnaast hebben we in 2025 onder andere samen met gemeenten gewerkt aan een leidraad voor omgevingsplannen voor glastuinbouw in het Oostland. Binnen Greenport Aalsmeer is veel gewerkt aan de verdere uitwerking van het traject Van meer naar Beter. Dit traject richt zich op de toekomstige inrichting van de teeltgebieden in Greenport Aalsmeer. Concreet loopt er een gebiedsproces voor het gebied Baan en Sotaweg in Kaag en Braassem. In het Westland hebben we onze samenwerking in de Broekpolder voortgezet. Ook hebben we in 2025 de mogelijkheden verkend voor een gezamenlijk gebiedsproces in de Oranjepolder.
In de samenwerkingsverbanden Platform Duurzame Glastuinbouw en Emissieloze kas hebben we samen met partners gewerkt aan sterkere handhaving en scherpere regels voor stikstofemissies naar oppervlaktewater. Om het gebruik van gietwater te verduurzamen, heeft de provincie het beleid rond infiltreren, onttrekken en lozen van brijn aangepast. Dit is vastgelegd in het gewijzigde Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening.
In 2025 is ook gewerkt aan de samenwerking binnen het Energieakkoord Greenport West-Holland. Vanuit de provincie zijn we met meerdere kennispartijen en ondernemers een samenwerking gestart rond de monitoring van projecten voor Midden Temperatuur Opslag. Daarnaast zijn er meerdere kennisbijeenkomsten georganiseerd over de restwarmteketen in de glastuinbouw. Op gebiedsniveau is een factsheet opgesteld met informatie over de verschillende verduurzamingsaspecten. Ook is samen met partners gewerkt aan verlenging van het Energieakkoord, dat op 18 december 2025 is ondertekend.
In 2025 is verder gewerkt aan duurzame bereikbaarheid van de verslogistieke ketens en ontwikkeling van een Living Lab Verslogistiek. Daarnaast zijn verkenningen gestart naar het verplaatsen van verslogistieke stromen richting Venlo en Duisburg (Duisport). Ook is gewerkt aan het aansluiten van agrologistieke hub Dutch Fresh Port op lopende digitaliseringstrajecten. Samen met de partners van Dutch Fresh Port is het gebiedsperspectief vertaald naar een uitvoeringsplan, een regiodeal en een samenwerkingsovereenkomst. Hierbij is zichtbare voortgang geboekt op de ontwikkeling van de hub, verduurzaming, digitalisering en toekomstige infrastructuurcapaciteit. Daarmee heeft de provincie in 2025 aantoonbare stappen gezet om de verslogistieke ketens slimmer, schoner en toekomstbestendig te maken.

In 2025 hebben we binnen deze beleidsprestatie het volgende gedaan:

• Samen met onze gebiedspartners werkten we in 2025 aan de uitvoeringsagenda 1.0 van het programma NOVEX Rotterdamse haven. Inzet hiervan is te komen tot de meest duurzame haven ter wereld, een krachtige regio en een goede balans met de leefomgeving.
• In 2025 organiseerde de provincie een conferentie over de mogelijke zeewaartse uitbreiding van de Rotterdamse haven. Binnen de NOVEX Rotterdamse haven is verder gewerkt aan de start van een verkenning over mogelijke oplossingen voor het gebrek aan ruimte in de haven. Dit is een eerste stap op weg naar een besluit (voorkeursalternatief) in 2027 of 2028.
• De provincie werkte samen met partners aan geschikte ‘geluidsproductieplafonds’ om een goede balans te creëren tussen kwaliteit van de leefomgeving, woningbouw en industrie.
• De provincie ondersteunde de verdere ontwikkeling van fieldlabs in Zuid-Holland (organisatie, locatie, infrastructuur) waaronder het FLIE (fieldlab industriële elektrificatie).  
• Door regionale samenwerking waaronder onze deelname in de ROM-D, zorgde  de provincie voor behoud van bedrijventerreinen aan het water (watergebonden bedrijventerreinen met een hoge milieucategorie). Op die manier kunnen bedrijven zich blijven ontwikkelen. Ook faciliteerden we fysieke ruimte voor maritieme bedrijven.
• Het samenwerkingsnetwerk Maritime Delta (programma bij Innovation Quarter) eindigde in 2025 en daarmee ook de financiering vanuit de Regionale Netwerken voor Innovatie Zuid-Holland (RNIZ). Toch zal de provincie regionale samenwerking ook in de toekomst financieel blijven steunen.   
• De provincie ondersteunde de regionale maritieme samenwerking onder andere door een bijdrage aan het initiatief ‘Rotterdam Maritime Capital of Europe’.   
• De provincie bevorderde de samenwerking tussen de Zuid-Hollandse maritieme industrie en defensie.
• Mede door de provinciale co-financiering van het Kansen voor West programma kregen diverse innovatieve projecten een subsidie (o.a. Blue Circle Olefins, een project voor het bouwen van een fabriek voor circulaire grondstoffen voor o.a. kunststoffen).

Digitalisering mkb

• DigitalZH: met dit programma informeerden we ongeveer 1.140 ondernemers uit verschillende doelgroepen over digitalisering. Ongeveer 430 ondernemers zijn ondersteund met advies, onder andere  bij het implementeren van digitale innovaties, het ontwikkelen van digitale vaardigheden en het verstrekken van financieel advies voor digitale oplossingen.
• Digitale werkplaatsen: dit is een samenwerking waarbij studenten onder begeleiding van docenten ondernemers helpen met digitale vraagstukken als onderdeel van hun studie. In Zuid-Holland zijn drie van deze werkplaatsen actief, in de regio Rotterdam-Rijnmond, Haaglanden en Drechtsteden. In 2025 verleenden we € 250.000 euro subsidie. Via de digitale werkplaatsen bereikten we in 2025 2.700 ondernemers via bijeenkomsten en workshops. De werkplaatsen brachten ongeveer 700 adviesrapporten uit. Daarmee hielpen we de ondernemers met het versnellen van hun digitale transformatie.
• Datawerf: dit programma hielp ondernemingen in de maritieme maakindustrie met hun digitale transformatie. We bereikten 90 ondernemers, waarvan er 30 deelnamen aan een intensief traject. Zij zetten concrete stappen in de digitale transformatie van hun bedrijfsmodel. Het programma is afgerond en succesvol opgenomen in het programma DigitalZH .
• Mkbdigitaal.nl: deze website kreeg 30.000 unieke bezoekers. In totaal deden 332 Zuid-Hollandse mkb-ondernemers mee aan een e-learning.

Verantwoord Digitaliseren
Verantwoorde ArtificiaI Intelligence (AI): we deden mee aan onderzoeken van verschillende kennisinstellingen over verantwoord en ethisch gebruik van AI. De Hogeschool Rotterdam deed onderzoek en ontwikkelde een training voor mkb’ers over verantwoorde AI. Aan de eerste training deden 20 mkb-ondernemers enthousiast mee. Daarnaast hebben we een start gemaakt met het opstellen van een economische AI-visie. Op basis hiervan breiden we de bestaande samenwerkingen verder uit.

• In drie Cyberweerbaarheidscentra werken partners samen aan het versterken van de digitale weerbaarheid (cyberweerbaarheid) van het mkb. Deze centra zijn per sector georganiseerd, CW Greenport, CW Maakindustrie en FERM voor de haven. Samen hebben zij 30 aangesloten organisaties en 122 deelnemers. De provincie ondersteunde de drie centra via Security Delta (HSD) en via FERM.
• Het energiesysteem in Zuid-Holland wordt gedigitaliseerd en uitgebreid met nieuwe onderdelen rondom opwek, transport en opslag. Dit vraagt om een veilige en weerbare inrichting. Hiervoor is samen met partners via HSD de Innovatiecoalitie Cyberveilig Energiesysteem opgericht. In dit kader organiseerden we de hackathon Hack the grid over een cyberveilig energiemanagementsysteem. Ook diende HSD een aanvraag in voor Kansen voor West voor de uitvoering van het programma.

• Quantumtechnologie is een verzamelnaam voor technologieën die gebruik maken van eigenschappen uit de quantummechanica. In 2025 startten we met fase twee van het Actieplan Quantum Zuid-Holland. Samen met gemeenten, de MRDH, InnovationQuarter, de TU Delft en de Universiteit Leiden ondersteunen wij het quantum ecosysteem in Zuid-Holland. Dit doen we met projectfinanciering, het organiseren van het netwerk en ondersteuning van experimenteerruimte.
• Digitale connectiviteit gaat over vernieuwde en verbeterde vormen van communicatie. We ondersteunen fieldlabs zoals Unmanned Valley, The Green Village en Tomato World als innovatieve testlocaties voor 5G. Verschillende bedrijven maken hier gebruik van. Daarnaast zijn we gestart met het opstellen van een datacenterstrategie. Immersive Tech is een verzamelnaam voor alle technologieën waarbij een werkelijkheid wordt gesimuleerd. We ondersteunden bij de opbouw van het ecosysteem SHINE, het netwerk rondom startups, kennisinstellingen en overheden in deze sector. We ondersteunden bezoeken aan internationale beurzen in Brussel en Laval, zodat startups hun producten konden presenteren.

Met acht bouwstenen geven we invulling aan de nieuwe strategie. Dit zijn: inclusieve transitie, circulaire innovatie, coalities en netwerken, ruimte, circulaire organisatie, financiering en subsidies, beleid en monitoring, en vergunningen, toezicht en handhaving.

In 2025 is een stevige basis gelegd voor de verdere versnelling van de circulaire transitie in Zuid-Holland.  In 2025 waren zes circulaire vernieuwersnetwerken en coalities actief. Deze richtten zich onder andere op biobased bouwen, herbruikbare verpakkingen, natuurlijke reststromen en reparatie. Deze netwerken hebben hun ambities en agenda’s in 2025 verder uitgebouwd. Daarnaast is in 2025 een nieuw vernieuwersnetwerk voor circulaire sloop opgericht, Cirquit. De netwerken bestaan uit onder meer uit kennisinstellingen, start- en scale-ups, bedrijven en overheden. Samen zetten zij (doorbraak)projecten op, delen zij ervaringen starten zij nieuwe samenwerkingen. De provincie ondersteunt deze netwerken.  
In 2025 is ook gestart met het netwerk De 100 bepalende spelers. Dit netwerk bestaat vooral uit directeuren, eigenaren en bestuurders van organisaties die impact kunnen maken. Het netwerk groeit toe naar een zelfstandig opererende beweging van circa 100 partijen die bepalend zijn voor het slagen van de circulaire transitie in Zuid-Holland en moet uitgroeien.
We hebben de ondersteuning voor gemeenten verder uitgebreid. Op initiatief van de provincie kwam het netwerk met betrokken wethouders meerdere keren bijeen en groeide dit netwerk uit tot 33 deelnemers. Ook vonden periodieke bijeenkomsten plaats met ambtenaren van gemeenten, waterschappen en omgevingsdiensten. Tijdens deze bijeenkomsten, met in totaal 400 genodigden, zijn kennis en goede voorbeelden gedeeld.
In 2025 is de circulaire subsidieregeling opnieuw opengesteld. Deze regeling was onder andere bedoeld voor circulaire hubs en maatschappelijke initiatieven. Steeds meer circulaire projecten ontstaan vanuit de samenleving. Met onze subsidies hebben we deze initiatieven ondersteund en daarmee de gemeenschapskracht versterkt.
Binnen de bouwsteen die gericht is op ruimte voor circulaire activiteiten is een inventarisatie gemaakt van mogelijk geschikte locaties voor circulaire hubs op bedrijventerreinen in Zuid-Holland. In 2025 is gestart met de vertaling van deze inventarisatie naar concrete reservering van locaties.
Tot slot is ook de Monitor Circulair Zuid-Holland 2025 verschenen. Deze monitor geeft inzicht in de stand van zaken van de circulaire transitie in Zuid-Holland.

Voor de Ruimtelijk Economische Visie (REV), waarin de provinciale keuzes voor ruimte en economie zijn vastgelegd, is een uitvoeringsprogramma opgesteld en is gestart met de uitvoering. De uitgangspunten van de REV worden opgenomen in de herziening 2025 van het Omgevingsbeleid. Over deze herziening vindt in 2026 besluitvorming plaats.  

De vernieuwde subsidieregeling Verduurzaming bedrijventerreinen is vastgesteld en opengesteld. In totaal zijn 13 subsidieaanvragen ingediend. Daarvan zijn er inmiddels 9 definitief toegekend.

De SPUK Verduurzaming bedrijventerreinen is uitgevoerd. De beoogde prestatie voor medio 2027, namelijk dat 50% van de bedrijventerreinen een vorm van organisatie heeft, is eind 2025 al behaald.

In het kader van de Greendeal Werklandschappen van de Toekomst is één bedrijventerrein aangewezen als Living Lab en twee als Ambassadeursterrein. Daarvoor zijn uitvoeringsplannen gemaakt en is een begrotingssubsidie aangevraagd.

We hebben een plan opgesteld voor Beter Benutten van bedrijventerreinen en startten met de uitvoering. Onderdeel van het plan is de verkenning naar de oprichting van een ontwikkelmaatschappij voor het beter benutten van bedrijventerreinen. Daarnaast is een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden voor het beter benutten van bedrijventerreinen. Ook is een inventarisatie uitgevoerd naar mogelijke casussen voor de pilot Beter Benutten van het ministerie van EZ.

De subsidieregelingen planvorming bedrijventerreinen en planvorming detailhandel zijn opengesteld. Voor de regeling bedrijventerreinen zijn 54 subsidies aangevraagd, waarvan 33 definitief zijn verleend. Een aantal  aanvragen is nog in behandeling. Vanwege het grote aantal aanvragen is het subsidieplafond tussentijds verhoogd. Voor de regeling detailhandel zijn 31 aanvragen ingediend, waarvan 16 definitief zijn verleend. Bijna de helft van de aanvragen is nog in behandeling, omdat deze in de laatste week van december zijn binnengekomen.

Er zijn 4 regionale kantorenvisies vastgesteld voor de regio’s MRDH, Zuid-Holland Zuid, Midden Holland en Holland Rijnland.

We organiseerden een masterclass over de vitaliteit in kleine kernen in relatie tot aanwezigheid van (detailhandels)voorzieningen. Daarnaast zijn er verschillende bijeenkomsten georganiseerd met centrummanagers, parkmanagers van bedrijventerreinen, gemeenteambtenaren en de ambassadeurs bedrijventerreinen en winkelgebieden. Deze ambassadeurs hebben externe partijen geholpen bij het verhogen van de organisatiegraad en het vitaal houden van bedrijventerreinen en winkelgebieden.

Ook is een koopstromenonderzoek uitgevoerd. De uitkomsten worden in het eerste kwartaal van 2026 gepresenteerd. Via de herziening van het Omgevingsbeleid 2025 is een minimale milieucategorie ingesteld op bestaande bedrijventerreinen. Ook zijn monitors uitgevoerd voor de regionale kantoren- en bedrijventerreinenvisies.

Tot slot zijn twee nieuwe leden benoemd in de provinciale Adviescommissie Detailhandel.

De Human Capital Agenda Zuid-Holland wordt uitgevoerd door de taskforce Human Capital van de Economic Board Zuid-Holland (EBZ). Deze taskforce kwam in 2025 zes keer bijeen. Als speciale partner van de EBZ ondersteunt de provincie Zuid-Holland de uitvoering van de HCA met financiële middelen, medewerkers en kennis.

De provincie Zuid-Holland:

• betaalde het programmateam van 4,8 fte;
• stelde in 2025 een werkbudget beschikbaar van € 0,6 miljoen aan de EBZ. Dit is ingezet voor het aanjagen en verbinden van initiatieven en projecten, voor communicatie, voor kennisdeling en onderzoek, en voor ondersteuning door InnovationQuarter;
• verhoogde het beschikbare budget voor de subsidieregeling Deelakkoorden Human Capital Zuid-Holland met € 1,7 miljoen van € 12,5 miljoen naar € 14,2 miljoen;
• subsidieerde het digitale platform Zuid-HollandInZicht.nl met informatie over de Zuid-Hollandse arbeidsmarkt met € 60.000,-.

In 2025 heeft de provincie subsidie verleend aan zeven nieuwe deelakkoorden. Een voorbeeld is het deelakkoord Via Delta, waarin de Zuid-Hollandse roc’s hun activiteiten op het gebied van leven lang ontwikkelen bundelen. Dit is onder andere gericht op het opleiden van meer technici voor de energietransitie. Daarnaast is het project Duurzame Sierteelt gestart in de Greenports Duin- en Bollenstreek en Boskoop. Dit project richt zich onder meer op arbeidsbesparing en een duurzame inzet van (internationale) werknemers.
Ook is het Internationaal Talent Programma 2.0 gestart. Dit programma is gericht op het aantrekken en vooral behouden van internationale kenniswerkers en wordt gezamenlijk uitgevoerd door Den Haag, Rotterdam, Delft en Leiden. Op regionaal niveau zijn het Energietransitiehuis DOORSTROOM in Alphen aan den Rijn en het project Slimme Techniek in Leiden gestart. Deze projecten richten zich op het werven en bijscholen van technici. Daarnaast is Campus Gouda uitgebreid met activiteiten gericht op productiviteitsverhoging en verduurzaming van de logistieke sector. Tot slot is de stichting i_Lab in Gorinchem samen met bedrijven gestart met bijscholen van medewerkers en het vernieuwen van productieprocessen.
Er was in 2025 veel aandacht voor communicatie. Zo werd regelmatig een nieuwsbrief uitgebracht en organiseerden we het jaarlijkse Human Capital event in het Provinciehuis. Ook verzorgde het programmateam een maandelijkse podcast(De Arbeidsmarkt van Morgen) over ontwikkelingen en kansen op de arbeidsmarkt. Daarnaast is het jubileummagazine Vijf Jaar Human Capital Agenda uitgebracht en vernieuwden we de website van de HCA.
Verder vonden drie Inspiratiesessies plaats. Tijdens deze sessies leren projectleiders en kwartiermakers van de deelakkoorden van elkaar en worden verbindingen tussen deelakkoorden gelegd en versterkt. Ook zijn bijeenkomsten georganiseerd met vertegenwoordigers van de zeven arbeidsmarktregio’s over het goed aansluiten van de sociale agenda’s van gemeenten en UWV op de economische agenda van Zuid-Holland. Het Bestuurlijk Overleg Onderwijs, waarin bestuurders van alle mbo- en hbo-instellingen afstemmen over hun bijdrage aan de HCA en leven lang ontwikkelen, vond in 2025 drie keer plaats.  
Tot slot zijn verschillende verkenningen en onderzoeken uitgevoerd. Deze gingen onder andere over de relatie tussen de persoonlijke ontwikkeling van mkb-ondernemers en de leercultuur in hun bedrijf. Ook over de haalbaarheid van een servicepunt Heel Zuid-Holland Leert. Dit servicepunt is bedoeld voor een groter bereik en betere ondersteuning van inwoners en mkb-bedrijven voor bij- en omscholing. Ook bereidden we de start voor van twee belangrijke nieuwe deelakkoorden in 2026, gericht op scholing voor de circulaire economie en op bij- en omscholing voor het verhogen van de arbeidsproductiviteit.