Ambitie 6 Sterke steden en dorpen in Zuid-Holland | Beleidsdoel 6-2 Ruimte en landschap

Het beleidsdoel Ruimte en landschap is vastgesteld in het omgevingsbeleid. De uitwerking van dit beleidsdoel vind je via deze link .

Beleidsprestatie 6-2-1 Ruimtelijke strategie

De provincie wil de schaarse ruimte in de stedelijke en landelijke gebieden optimaal beschermen en benutten voor de verschillende opgaven in de fysieke leefomgeving. Daarbij gaat kwaliteit boven kwantiteit, houdt de provincie rekening met het water- en bodemsysteem en zet zij in op zowel het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit als het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving.
In haar rol als gebiedsregisseur en vanuit de verantwoordelijkheid voor een goede ruimtelijke ordening, weegt de provincie zorgvuldig af welke ruimtelijke ontwikkelingen op welke plek wenselijk zijn. Daarbij stuurt zij op:

Integrale ruimtelijke keuzes / ruimtelijk voorstel
De provincie wil voorbereid zijn op de toekomst en daarvoor integrale keuzes maken die bijdragen aan het vergroten van de brede welvaart in gebieden.

Ruimtelijke kwaliteit en landschap
De provincie zet in op het behouden en versterken van de ruimtelijke kwaliteit van de landschappen en het stedelijk gebied in Zuid-Holland.

Groenblauwe netwerken
De provincie wil dat toegankelijke en hoogkwalitatieve groenblauwe netwerken in en tussen steden en landschappen in Zuid-Holland tot stand komen.

Toekomstbestendige stedelijke ontwikkeling
De provincie streeft naar een toekomstbestendige en gezonde stedelijke ontwikkeling in Zuid-Holland, met een compact, klimaatbestendig en kwalitatief hoogwaardig bebouwd gebied, waarbij de ruimte zuinig en meervoudig wordt gebruikt en zo min mogelijk bodem wordt bedekt.

Vitaal landelijk gebied
De provincie zet in op een klimaatbestendig en zorgvuldig ruimtegebruik in het landelijk gebied van Zuid-Holland, zodat de vitaliteit verbetert en voldoende ruimte beschikbaar blijft voor landbouw, natuur en recreatie en voor de energie-, water-, klimaat- en groenopgaven.

Wat hebben we bereikt?

Integrale ruimtelijke keuzes / ruimtelijk voorstel

Het beleidsvoornemen Ruimtelijk Voorstel is op veel onderdelen vertaald naar nieuwe voorstellen voor visie en verordening en gebiedsgericht uitwerken van de Ruimtelijke Koers in de herziening 2025 Omgevingsbeleid.
We hebben het Ruimtelijke arrangement afgesloten met het Rijk.
We hebben de zienswijze op het ontwerp Nota Ruimte van het Rijk verstuurd.

Toekomstbestendige stedelijke ontwikkeling en Vitaal landelijk gebied
Met de beleidsteksten uit de Herziening 2025 wordt de schaarse ruimte in Zuid-Holland beter beschermd en zien we erop toe dat de juiste functies op de juiste plek landen. De mogelijkheden om de onbebouwde ruimte verder te bebouwen worden beperkt, zodat ruimte behouden blijft voor een toekomstbestendige ontwikkeling van Zuid-Holland. Denk daarbij aan een toekomstbestendige landbouwsector, een klimaatadaptief bodem- en watersysteem, een duurzaam systeem voor energie- en (drink)watervoorzieningen en natuurherstel t.b.v. behoud en verbetering van biodiversiteit. Daarnaast is gewerkt aan optimalisering en intensivering van het ruimtegebruik in steden en dorpen, om voldoende ruimte te houden voor wonen, werken en voorzieningen.

In het najaar van 2025 hebben Gedeputeerde Staten de Beleidsevaluatie voor het beleidsdoel 6.2 Ruimte en landschap vastgesteld en naar Provinciale Staten gestuurd.

Ruimtelijke kwaliteit en landschap
In de Herziening 2025 is het ruimtelijk kwaliteitsbeleid in lijn gebracht met de koers uit het Ruimtelijk Voorstel.
In 2025 is een nieuwe Provinciaal Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit (PARK) aangesteld. Deze geeft gevraagd advies aan GS en PS. Met de inzet van de PARK faciliteert de provincie onafhankelijk advies over de fysieke leefomgeving.

Groenblauw netwerk
De provincie wil het Groenblauwe Netwerk (door)ontwikkelen tot een samenhangend stelsel dat bijdraagt aan een aantrekkelijker, natuurinclusiever, gezonder en klimaatbestendiger Zuid-Holland. De basis van dit stelsel is in de Herziening 2025 opgenomen in het Omgevingsbeleid. Het gaat om bestaande groenblauwe elementen binnen bebouwd gebied, robuuste groenblauwe structuren tussen de steden en dorpen en de grote groenblauwe gebieden buiten het bebouwd gebied. Al deze elementen maken in de verordening deel uit van het Groenblauwe netwerk. Hiermee wordt hele stelsel beter beschermd en draagt de provincie zorg voor versterking en verbetering van het groenblauwe netwerk. Binnen NOVEX-Zuidelijke Randstad is het groenblauwe netwerk benoemd als essentieel onderdeel van gezonde en klimaatadaptieve verstedelijking en werkt de provincie samen met partners aan een regionale investeringsagenda waarin het groenblauwe netwerk een plek zal krijgen.

Wat hebben we daarvoor gedaan?

Algemeen

NOVEX-gebied Zuidelijke Randstad

In dit NOVEX-gebied werkt de provincie samen met 41 bestuurlijke partners. De samenwerking is georganiseerd via een vertegenwoordiging vanuit vier subregio’s via samenwerkingsverbanden (Verstedelijkingsalliantie en MRDH en vanuit de waterschappen.
Namens die regio’s zijn bestuurders afgevaardigd in het bestuurlijk overleg NOVEX Zuidelijke Randstad.
Om de betrokkenheid van partners te bevorderen, is in 2025 ook afgesproken welke partners ambtelijk trekkers zijn voor de opzet en begeleiding van specifieke programmalijnenonderdelen. Ook is een verdeelsleutel afgesproken voor kosten van onderzoek en verkenningen.
Voor het in 2024 onderschreven Ontwikkelperspectief is in 2025 een herziening uitgevoerd. Dit omdat het aantal deelnemende gemeenten is uitgebreid. Deze gemeenten zijn in de gelegenheid gesteld om hun behoeften aan te geven. Zodra de besluitvorming over deze herziene versie van het Ontwikkelperspectief in het Bestuurlijke Overleg NOVEX Zuidelijke Randstad is afgerond, krijgt provinciale staten deze toegezonden.
Er is een nieuwe versie van de Uitvoeringsagenda opgesteld en op het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving (BOL) onderschreven door het Rijk en regio. Daar zijn ook twee prioritaire programmalijnen benoemd: 1) de Gezonde en Klimaatadaptieve Delta en 2) de Toekomstbestendige Economie.
Binnen de programmalijn Gezonde en Klimaatadaptieve Delta is de realisatie van - onderdelen van – het Landschapspark Zuid-Holland verankerd. Daarnaast is een eerste inventarisatie verricht van ideeën en projecten hoe het groenblauwe netwerk in de Zuidelijke Randstad er uit kan zien. Er is gewerkt aan een plan van aanpak waarmee die inventarisatie in 2026 nader geconcretiseerd en geprioriteerd kan worden.
De programmalijn Toekomstbestendige Economie is in 2025 gestart met een verkenning. Deze moet leiden tot een aantal scenario’s met ontwikkelpaden voor de economie in de Zuidelijke Randstad.
Er is gestart met de uitwerking van de Regionale Investeringsagenda (RIA) waarin de afspraken staan om tot realisatie van de opgaven te komen.

Integrale ruimtelijke keuzes

We zijn met vijf gebieden gestart met gebiedsprocessen voor de gebiedsgerichte uitwerking van de Ruimtelijke Koers. De gebiedsprocessen moeten leiden tot gebiedsuitwerkingen die door zowel gemeenten als provincie verwerkt worden in het Omgevingsbeleid.
We hebben een zienswijze ingediend op de ontwerp-Nota Ruimte van het Rijk. Deze zienswijze is ontwikkeld in afstemming met gebiedspartners in Zuid-Holland.
We hebben intensief samengewerkt met het Rijk om tot afspraken te komen in het Ruimtelijk Arrangement.
We werken aan het ontwikkelen en de doorontwikkeling van ruimtelijke strategische basisinformatie die helpt bij de uitwerking van de Ruimtelijke Koers.

Toekomstbestendige stedelijke ontwikkeling en Vitaal landelijk gebied
In de Herziening 2025 zijn de beleidsteksten voor “toekomstbestendige stedelijke ontwikkeling” en “vitaal landelijk gebied” samengebracht in een nieuwe beleidskeuze ”Toekomstbestendige Ruimtelijke Ontwikkeling”. Hierin is de koers uit het Ruimtelijk Voorstel vertaald. Het omgevingsbeleid is besproken met partners. Dit heeft tot verschillende beleidsvarianten geleid die in de Omgevingseffectrapportage (OER) horend bij Herziening 2025 zijn onderzocht. Het instellen van een ‘beschermingsgebied onbebouwde ruimte’ is hierbij als voorkeursvariant naar voren gekomen. De hiermee samenhangende regels zijn vervolgens blootgesteld aan botsproeven en uitvoeringstoetsen waaruit een aantal verbeteringen volgden. In het verlengde hiervan is in het Omgevingsprogramma een maatregel opgesteld waarmee de koers in de komende jaren in vijf regionale gebiedsprogramma's en maatwerkafspraken wordt uitgewerkt. Op basis van het vigerende beleid is geadviseerd aan gemeenten.

Ruimtelijke kwaliteit en landschap
Bij de uitwerking van de Ruimtelijke Koers is bezien of aanpassingen in het ruimtelijk (kwaliteits)beleid nodig zijn om de juiste sturing aan gewenste ontwikkelingen te geven. In de Herziening 2025 is een scheiding aangebracht tussen ruimtelijke ordening (het wat en waar) en ruimtelijke kwaliteit (het hoe). Het beleid vormt de basis voor de adviezen van de adviseurs Ruimtelijke Kwaliteit die betrokken zijn bij diverse provinciale projecten en programma’s. Ook zijn er planadviezen gegeven met betrekking tot ruimtelijke kwaliteit bij de ontwikkeling van verschillende kleinschalige ruimtelijke initiatieven.

Groenblauw netwerk
Er heeft een intensieve gespreksronde plaatsgevonden met gemeenten over de opname van de grote stedelijk groengebieden op de kaart in de verordening. Naast een kaart in de verordening is er ook een “gesprekskaart groenblauw netwerk 2050” ontwikkeld. Deze kaart gaat vooral over de schakels in het netwerk die de provincie samen met partners wil verbeteren of ontwikkelen. De kaart is ingebracht in NOVEX-Zuidelijke Randstad als basis voor de regionale investeringsstrategie. Met een kleine bijdrage aan de leeragenda van het Rijksprogramma Groen in en om de Stad (GIOS) bepalen we mede de agenda voor kennisontwikkeling van het Rijk, provincies en gemeenten in het komende jaar.

Groene Cirkel Groene gezonde stad
De provincie heeft het afgelopen jaar diverse kennisbijeenkomsten georganiseerd over het vergroenen van steden in Zuid-Holland met thema’s als financiering van nieuw groenbeheer, groen en hitte, en klimaatverandering en gezondheid. In het voorjaar heeft de provincie met het partnernetwerk een E-magazine uitgebracht. Het netwerk is inmiddels gegroeid naar 29 actieve deelnemers, waarvan 19 Zuid-Hollandse gemeenten.

Samenwerken in de deelgebieden van het Landschapspark Zuidvleugel

In 2024 onderschreven het Rijk en de provincie al het Ontwikkelperspectief NOVEX Zuidelijke Randstad als uitgangspunt voor verdere samenwerking. Het Landschapspark Zuidvleugel is daarin erkend als een basis voor het versterken van de groenblauwe structuur van de Zuidelijke Randstad. De provincie en de regionale partners vulden de uitwerking van het Landschapspark Zuidvleugel in 2025 verder in via uitvoeringsagenda’s en benodigde onderzoeken.

Voor de “Vlietzone” zijn aanpassingen van het provinciale omgevingsbeleid opgenomen in de voorgestelde herziening 2025 en er heeft een bruggenstudie plaatsgevonden;
Met de gemeente Delft zijn verdere afspraken gemaakt over de inzet van de begrotingssubsidies die de provincie beschikbaar stelde voor drie belangrijke landschapsparkprojecten in de “ Schiezone ” ;
In 2025 is gestart met de verkenning en uitwerking voor versterking van het “Rottegebied”. Zoekgebied windturbines Lansingerland heeft landschappelijke impact en vraagt extra aandacht. Het proces is gestart voor een regionaal recreatienetwerk rond de Rotte en het Bentwoud.
Samen met de gemeente Rotterdam, het Havenbedrijf Rotterdam en het Deltaprogramma Rijnmond Drechtsteden is verder gewerkt aan het “Getijdenpark XL”. Kennisuitwisseling en samenwerking in het kader van de realisatie van getijdenparken in de Rijn-Maasmonding hebben centraal gestaan in deze netwerksamenwerking, bijzondere aandacht voor het Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) en de proeftuin Duurzaam Sedimentbeheer.

Transformeren, herstructureren en verdichten van locaties

Beleidsprestatie 6-2-2 Regie op evenwichtige toedeling functies en/of locatie

De provincie toetst dat ruimtelijke ontwikkelingen van gemeenten zoveel mogelijk bijdragen aan provinciale ambities en doelen. Dit geldt zowel voor gemeentelijke als regionale ruimtelijke visies, verkenningen en strategieën. Vervolgens zorgen we dat deze plannen en ontwikkelingen passen binnen het Omgevingsbeleid.

Wat hebben we bereikt?

Wat hebben we daarvoor gedaan?

Algemeen

Planbeoordeling 2025
In 2025 zijn 330 zaken beoordeeld. Het betreft hier Buitenplanse Omgevingsplanactiviteiten (BOPA’s), Omgevingsplannen en Omgevingsvisies.
Hieronder vallen ook nog 12 planzaken van onder de Wro, 1 omgevingsvergunning, 2 ontwerpbestemmingsplannen, 7 vastgestelde bestemmingsplannen en 2 gemeentelijke structuurvisies.
Er is verder ontheffing verleend aan gemeente Voorne aan Zee voor windturbines in het Natuurnetwerk Nederland, een keer voor een Boezemkanaal in Hardinxveld-Giessendam ten aanzien van de onderwerpen ruimtelijke kwaliteit en Natuurnetwerk Nederland. Hetzelfde geldt voor ontheffingsverzoek ten aanzien van een kadeversterking in Alblasserdam.

In tabel 1 staan het aantal reacties op plannen naar type, voor het jaar 2025. Op ongeveer de helft (151) van het totaal aantal beoordeelde plannen is een reactie uitgegaan, omdat niet altijd een provinciaal belang in het geding is. Vorig jaar waren dat er 132.

Aantal zaken beoordeeld

Zaaktype	Aantal reacties
BOPA reguliere procedure – vooroverleg	43
Omgevingsplan - vooroverleg	41
Omgevingsplan – ontwerp – zienswijzen	22
BOPA reguliere procedure – aanvraagfase	18
BOPA uitgebreide procedure – vooroverleg	8
Omgevingsplan – vastgesteld	5
Omgevingsvergunningen diverse fasen (nog Wro)	4
BOPA reguliere procedure - vergunning vastgesteld – bezwaarschrift	3
Vastgestelde bestemmingsplannen (nog Wro)	2
Omgevingsvisie - ontwerp – zienswijze	2
Omgevingsvisie – vooroverleg	1
BOPA uitgebreide procedure - ontwerp - zienswijze	1
Ontwerpbestemmingsplannen (nog Wro)	1
Structuurvisies	0
Totaal	151

Van de 330 zaken is 32 maal gereageerd met een zienswijze (9% van de gevallen) en is 116 keer middels een vooroverlegreactie geadviseerd (35% van de gevallen). Er is éénmaal een bezwaarschrift ingediend op een verleende BOPA en er is twee keer beroep ingesteld. Een keer ten aanzien van mogelijk gemaakte paden en grote evenementen in Natuurnetwerk Nederland in bestemmingsplan “Strand” van gemeente Den Haag en een keer tegen een Omgevingsvergunning van de gemeente Lisse voor Castlefest, ook in het Natuurnetwerk Nederland.

Tot slot hieronder de top 3 van onderwerpen waarover is geadviseerd richting gemeenten. Ruimtelijke kwaliteit blijft een belangrijk onderwerp zoals ook in voorgaande jaren net als de toegenomen aandacht voor betaalbare woningen in plannen.

Top 3 adviesthema’s 2025

Gebiedsontwikkelingen
De provincie toetst of plannen van gemeenten voor ruimtelijke ontwikkeling van gemeenten zoveel mogelijk passen bij de doelen van de provincie. Dit geldt voor plannen en visies van gemeenten en regio’s. Daarna zorgt de provincie ervoor dat deze plannen passen binnen het Omgevingsbeleid.
Ook werkt de provincie samen met gemeenten en regio’s. De provincie helpt bijvoorbeeld door uitleg te geven over het provinciale beleid of door gemeenten in contact te brengen met de juiste persoon.

Gebiedsontwikkeling Middengebied Zuidplaspolder (Cortelande)

De provincie heeft deelgenomen aan de “Watertafel” en de “Mobiliteitstafel” onder leiding van dhr. Kuijken, onafhankelijk adviseur in opdracht van de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. De uitkomsten van deze twee tafels zijn onderdeel van het eindadvies van dhr. Kuijken dat in oktober 2025 is opgeleverd en de basis vormt voor de bestuurlijke afspraken tussen alle betrokken overheden over de realisatie van Cortelande.
De provincie heeft in het Dagelijks Bestuur van de Grondbank RZG Zuidplas ingestemd met het voornemen om vanuit de Grondbankpartners een bijdrage te leveren van € 22 miljoen aan de ontwikkeling van Cortelande, te verdelen naar rato van deelname aan de Grondbank (€ 8,8 miljoen voor de provincie).
In januari 2025 hebben de gemeente Zuidplas en de provincie de Deelovereenkomst Ecologische Verbindingszone ondertekend die de basis vormt voor de realisatie van de ecologische verbindingszone tussen de Krimpenerwaard en het Bentwoud voor zover gelegen binnen de gemeente Zuidplas.
Voor de realisatie van natuurgebied ‘De Groene Waterparel’ heeft de provincie het definitieve ontwerp opgeleverd en gepresenteerd aan geïnteresseerden in een inloopavond. Hier waren de gemeente en het waterschap ook bij aanwezig. Ondertussen zijn de gemeente en de provincie in gesprek over recreatieve voorzieningen (een wandelpad) en de bijbehorende kosten.

Gebiedsontwikkeling Gnephoek

Op 4 maart 2025 hebben Gedeputeerde Staten de Notitie Reikwijdte en Detailniveau voor het milieueffectrapport (MER) voor de ontwikkeling van de Gnephoek en de bijbehorende Nota van Beantwoording vastgesteld
Van 28 oktober tot 8 december 2025 hebben de Ontwerp Herziening van de Zuid-Hollandse Omgevingsverordening voor de ontwikkeling van de Gnephoek en de Ontwerp Herziening van het Omgevingsprogramma Zuid-Holland voor de ontwikkeling van de Gnephoek ter inzage gelegen, samen met het bijbehorende MER. Dit MER is gezamenlijk opgesteld met de gemeente Alphen aan den Rijn.
In 2025 is gezamenlijk met de gemeente Alphen aan den Rijn gewerkt aan een mobiliteitsonderzoek in het kader van de MER en een verdiepend mobiliteitsonderzoek om te komen tot de Uitwerkingsovereenkomst Mobiliteit Gnephoek. Deze is begin 2026 ondertekend door de gemeente en de provincie.