Beleidsdoel 5-1 Gezonde natuur

Zuid-Hollands Programma Landelijke Gebied (ZH-PLG)
We werken vanuit het ZH-PLG onder andere aan het realiseren van nieuwe natuur. Daarnaast dragen we bij aan waterdoelen, stikstofreductie en toekomstbestendige landbouw. Door het integrale karakter van het ZH-PLG programma zijn de projecten niet te koppelen aan één beleidsdoel, daarom zijn de genoemde punten slechts een beknopte samenvatting en worden in de beleidsdoelen van deze ambitie en beleidsdoel 7.3 verder ingegaan op de voortgang van de lopende projecten en activiteiten in het kader van het ZH-PLG.

Na besluitvorming over welke projecten uit het Maatregelenpakket ZH-PLG gefinancierd kunnen worden met middelen van het Rijk, is de uitvoering opgepakt. In de drie kerngebieden Veenweidegebied, Zuid-Hollandse Delta en Kust- en Duingebied zijn de eerste projecten gestart voor het Natuur Netwerk Nederland, de aanleg van bos en bomen, landbouw (zoals onderzoek Meetnetwerk Nieuwkoop) en waterinfiltratiesystemen.

De versnellingsprojecten, waarvan de uitvoering in 2023 is begonnen na ontvangst van een specifieke Rijksuitkering, zijn intussen afgerond of nog in uitvoering.
Een aantal projecten ter verbetering van de waterkwaliteit, die onderdeel zijn van het ZH-PLG Maatregelenpakket, wordt gefinancierd uit middelen van de provincie (via amendement uit het maatregelenpakket ZH-PLG beschikbaar gesteld). Ook binnen dit onderdeel zijn onderzoeken en projecten in 2025 begonnen.

Natuurmonitoring  

• Wij hebben tijdige en betrouwbare monitoringsinformatie aangeleverd die gebruikt wordt voor de uitvoering en bijsturing van het beleid. Voorbeelden hiervan zijn de tellingen van weidevogels in de Ade Rijnstreek en de inventarisatie van de rivierdonderpad in Natura 2000-gebied Broekvelden, Vettenbroek en Polder Stein.
• We werken al lange tijd aan het tellen van weidevogels. Daarom hebben we een meerjarige afspraak gemaakt met de organisatie die dit uitvoert. Ook andere tellingen, zoals van planten en watervogels, gaan door. Voor het meten van het broedsucces van vogels aan de kust doen we mee aan een Europese aanbesteding van Rijkswaterstaat.
• In de Natura 2000-gebieden hebben we verschillende vormen van monitoring uitgevoerd. Voorbeelden hiervan zijn de monitoring van natte Natura 2000-soorten. Daarnaast is in het Natura 2000-gebied Nieuwkoopse Plassen een vegetatiekartering uitgevoerd. Bij een vegetatiekartering worden verschillende plantensoorten en hun verspreiding systematisch in kaart gebracht. Voor de vegetatiekarteringen van de Natura 2000-deltagebiedenzijn voorbereidende gesprekken gevoerd met de betrokken stakeholders. Deze worden in 2027 uitgevoerd. Met deze monitoringsinformatie kunnen evaluaties van beheer en de Natura 2000 beheerplannen worden uitgevoerd.
• Op basis van de natuurmonitoring is de kwaliteit beoordeeld van het NNN in die gebieden waar de provincie natuurbeheersubsidie verstrekt. De resultaten daarvan zijn te zien op de webviewer: geo.zuid-holland.nl/data/natuur/snlbeo/natuur_landschapsbeheer.html
• Het recent ingerichte natuurgebied Polder den Hoek is geschouwd om ontwikkelingen te volgen en waar nodig bij te sturen.
• We hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van nieuwe monitoringsmethoden via een pilot met een ‘bestuiverteller’. “Dit is een camera die met AI automatisch bijen en andere bestuivers kan herkennen en tellen. Daarnaast hebben we in IPO-verband landelijk afgesproken dat de provincies gezamenlijk optrekken bij nieuwe innovaties.
• Wij hebben een professionaliseringsslag gemaakt op het gebied van datacontrole en dataopslag. Ook nemen we deel aan landelijke overleggen over (natuurmonitoring) data, zodat we kennis en ervaringen kunnen uitwisselen en gezamenlijk werken aan verdere verbeteringen. De data uit provinciale monitoring worden, na controle en bevestiging door externe experts, gepubliceerd in de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF). Sinds begin 2025 is de NDFF-data openbaar beschikbaar. Zie: https://florafaunaverkenner.nl/ .

Datagedreven ZH-PLG en Digitalisering Water Klimaat Natuur & Landbouw
We ontwikkelen digitale informatieproducten voor het ZH-PLG en Domein Water, Klimaat,  Natuur & Landbouw en ondersteunen de implementatie en het gebruik. We doen dit in lijn met de provinciebrede informatietransitie.  
De producten geven collega's sneller en beter inzicht in beleidsdoelen per gebied, voortgang van maatregelen en monitoringsinformatie. Dit jaar hebben we:

• Een monitor kwaliteit oppervlaktewater opgeleverd die inzicht geeft in de kwaliteit van Zuid-Hollandse oppervlaktewateren;
• Producten (door) ontwikkeld om gebiedsgericht werken in het ZH-PLG te ondersteunen en de voortgang van projecten beter te kunnen volgen;
• Een registratietool voor monitoringsinformatie natuur ontwikkeld.

• Er zijn tegemoetkomingen verleend voor de schade die is veroorzaakt door in het wild levende dieren. Het gaat hier met name om schade aan gewassen, veroorzaakt door onder andere ganzen, houtduiven, knobbelzwanen en smienten.
• Om weidevogels te behouden hebben wij toestemmingen verleend om predatie te voorkomen dan wel beperken.
• Wij hebben subsidies verleend aan de faunabeheereenheid en wildbeheereenheden voor de uitvoering van hun wettelijke taken.
• Op hoofdlijnen is een aanpak uitgewerkt om de forse faunaschade te beteugelen.
• Wij hebben contact onderhouden met de faunabeheereenheid, wildbeheereenheden en terreinbeherende natuurorganisaties over de uitvoering van het faunabeheer.

Natuurbeheer & kwaliteitsimpulsen Natura 2000 / Natuurnetwerk Nederland

• In 2025 is regelmatig gesproken met terreinbeheerders over de voortgang van het natuurbeheer binnen de natuurgebieden, zowel NNN als Natura 2000 en zijn de jaarlijkse veldbezoeken afgelegd.
• Het Natuurbeheerplan Zuid-Holland is in 2025 bijgewerkt en binnen alle deadlines vastgesteld. Op basis van het Natuurbeheerplan Zuid-Holland is natuurbeheersubsidie verleend waarmee eigenaren hun natuurgebieden konden beheren. Op ruim 28.000 ha is natuurbeheersubsidie verstrekt. De subsidie betrof 84% van de landelijke standaard kostprijs. Dit is de landelijk afgesproken kostprijs voor het beheer van het betreffende type natuur.
• Elk jaar houden wij gesprekken met de terreinbeheerders en terreineigenaren over natuurbeheer en kwaliteitsverbetering, zowel in Natura 2000 als in NNN. Er zijn dit jaar goede gesprekken voorbereid en gevoerd in het kader van de Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL). Van goede gesprekken uit eerdere jaren zijn acties met de terreinbeheerders verder uitgevoerd.
• Waar de conclusie was dat een kwaliteitsimpuls nodig is, is subsidie voor een kwaliteitsimpuls verstrekt of wordt een subsidieaanvraag voorbereid.
• Voor Oudeland van Strijen,  Meijendel Berkheide, Solleveld & Kapittelduinen, Westduinpark & Wapendal, Donkse Laagten, De Wilck, Duinen Goeree & Kwade Hoek, Boezems Kinderdijk en Voornes Duin is in 2025 gewerkt aan de evaluatie en herziening. Deze worden in 2026 afgerond.
• Er is in 2025 regelmatig afstemming geweest met ministerie LVVN over de Natura 2000 doelen, zoals bijvoorbeeld het toevoegen van de grutto in Zuid-Hollandse Natura 2000-gebieden en de herziening van de doelensystematiek.
• Voor de uitwerking van Natuurbrandbeheersing binnen Zuid-Hollandse natuurgebieden is samen met de provincies en het ministerie van LVVN de landelijke opgave en aanpak verkend. Met de Veiligheidsregio’s is de samenwerking gestart voor de uitwerking van Natuurbrandbeheersing binnen Zuid-Holland.

Programma Natuur

• Voor de eerste fase Programma Natuur zijn de maatregelen in uitvoering en is de uitvoeringstermijn verlengd tot 15 augustus 2026. Voor maatregelen die niet tijdig uitgevoerd konden worden zijn alternatieven gevonden.
• Voor de programmering en verantwoording van de ontvangen SPUK-2 beschikking voor de tweede fase van het Programma Natuur is afgestemd met het ministerie van LVVN; De openstelling van de Subsidieregeling Kwaliteitsimpuls Natuur en Landschap (SKNL) en de Subsidieregeling Natuurmaatregelen Zuid-Holland (SNZH) zijn voorbereid, zodat de natuurbeheerders vanaf begin 2026 subsidie kunnen aanvragen voor het uitvoeren van de maatregelen.

Aanpak drukfactoren rondom Natura 2000-gebieden

• Voor de herziening van het omgevingsbeleid is een bijbehorende Omgevingseffectrapportage (OER) uitgevoerd. Op basis van de resultaten van deze OER is gekozen voor een maatwerkaanpak per Natura 2000-gebied voor de vermindering van drukfactoren, eventueel met overgangszones waar nuttig en noodzakelijk.
• Op basis van de eerdere inventarisatie naar drukfactoren per Natura 2000-gebied is in 2025 een verdergaand onderzoek uitgevoerd door Arcadis. In dit onderzoek zijn alle drukfactoren (behalve stikstof) verder uitgewerkt, zoals bijvoorbeeld exoten, recreatie, waterkwaliteit en –kwantiteit. Ook zijn maatregelen voorgesteld voor het verminderen van de drukfactoren, eventueel met overgangszones.
• In Q3 2025 is een onderzoek uitgevoerd door de Wageningen Environmental Research (WEnR) naar de ontwikkelingen stikstofdepositie Natura 2000-gebieden.
• In december 2025 is de Samenhangende Aanpak Natuurherstel en Economie (SANE) vastgesteld door Provinciale Staten (PS). In SANE staat het maatregelspoor “Aanpak drukfactoren rondom Natura 2000-gebieden” verder uitgewerkt:
  • In SANE wordt een maatwerkaanpak per Natura 2000-gebied voorgesteld op basis van het onderzoeksrapport Arcadis;
  • In SANE wordt bij twee Natura 2000-gebieden een zone voor stikstofreductie geïntroduceerd op basis van het onderzoek van WENR naar de ontwikkelingen van stikstofdepositie.
  • In SANE wordt een aanpak geïntroduceerd voor aanpak van drukfactoren bij enkele Natura 2000-gebieden rondom de Rotterdamse Haven. Voor deze aanpak is vanuit het Rijk 50 miljoen toegekend aan de provincie Zuid-Holland.

• Stichting Nationaal Park Hollandse Duinen is door de provincie financieel ondersteund. De stichting stimuleert de partners om samen aan de doelstellingen van het Nationaal Park te werken.
• Nationaal Park de Biesbosch heeft geld ontvangen voor verbeteren van de communicatie, bijvoorbeeld via de website. Verder hebben we de Biesbosch gesubsidieerd met geld dat we van het Rijk hebben ontvangen voor ondersteuning van Nationale Parken. Omdat Nationaal Park Hollandse Duinen formeel nog geen Nationaal Park is ondersteunt het Rijk dit nationaal (nog) niet.
• Vanuit andere provinciale maatregelen (bijvoorbeeld de maatregelen “beheer van begrensde en agrarische natuur”, “recreatief netwerk en beheer routestructuren” en “recreatie en toerisme in balans” hebben we bijgedragen aan projecten die passen bij de doelstellingen van de Nationale Parken Hollandse Duinen en de Biesbosch, zoals het versterken de natuur en de beleving daarvan en het reguleren van de recreatiedruk.

Vergunningverlening, toezicht en handhaving op activiteiten die de natuur betreffen

• Er zijn subsidies verleend aan gemeenten voor het opstellen van soortenmanagementplannen (SMP's). Gemeenten zijn daarbij door ons ondersteund.
• In samenwerking met team Wonen is gewerkt aan een pilot om vergunningenprocessen efficiënter en effectiever te maken en meer gericht te laten zijn op het behouden of verbeteren van de leefgebieden van beschermde soorten binnen ruimtelijke ontwikkelingen.
• Wij hebben opdrachten gegeven aan de uitvoerende omgevingsdiensten ter uitvoering van hun VTH taken om toe te zien op ‘activiteiten die de natuur betreffen’ en toestemmingen te verlenen binnen de wettelijke kaders voor ruimtelijke ontwikkelingen
• In samenwerking met de Omgevingsdienst Haaglanden is gewerkt aan het binnen de wettelijke termijnen brengen van het afhandelen van aanvragen en aan het in lijn te brengen van de uitvoering met het provinciale soortenbeleid.
• Wij hebben subsidies verleend voor alternatieve verblijfplaatsen voor vleermuizen.
• Wij hebben meegewerkt aan het nieuwe provinciale protocol voor environmental dna voor vleermuizen.
• Voor een aantal beschermde soorten is bepaald wat de staat van instandhouding is op provinciaal niveau. Deze kennis draagt bij aan het versoepelen van het vergunningverleningsproces.
• Wij hebben bijgedragen aan het tot stand komen van een gedragscode voor de isolatie va spouwmuren voor de meest voorkomende vleermuissoorten
• Wij hebben geregeld afstemming met de maatschappelijke opgaves wonen, energie en drinkwater om deze te stroomlijnen met de soortenbeschermingsopgave en de VTH opgave.

Planologische bescherming

• Ruimtelijke plannen en initiatieven zijn getoetst en er is advies gegeven over de mogelijkheden van de ontwikkeling. Advisering ging onder andere over het vinden van zoeklocaties voor drinkwaterwinning en windenergie. Daar waar mogelijk zijn plannen aangepast zodat aantasting van NNN en belangrijk weidevogelgebied wordt beperkt of voorkomen.
• De bescherming van belangrijk weidevogelgebied is geactualiseerd. De regels en bijbehorende beschermingsgebieden zijn aangepast. Er zijn twee type beschermingsgebieden: belangrijk weidevogelgebied met hoge aantallen weidevogels en kansrijk gebied met lagere aantallen maar wel potentie. De aanpassing is na een proces met participatie, botsproeven en ter inzagelegging opgenomen in de ontwerpherziening omgevingsbeleid 2025. In 2026 zal dit waarschijnlijk leiden tot een aanpassing van de regels en bescherming van de gebieden.
• In de beleidsregel zijn ook regels opgenomen die van toepassing zijn op de bescherming van belangrijk weidevogelgebied. Deze zijn geactualiseerd overgenomen in de Provinciale omgevingsverordening.
• Er is een begin gemaakt met de actualisatie beschrijving ‘Wezenlijke kenmerken en waarden van het Natuur Netwerk Nederland’ op basis waarvan ontheffingsaanvragen worden getoetst. Deze wordt in 2026 verder uitgewerkt.

Invasieve exoten

• Het plan van aanpak invasieve exoten is opgesteld samen met relevante partners zoals gemeenten en waterschappen en is vastgesteld door GS.
• Er is uitvoering gegeven aan de bestrijding van exoten waarvoor er een eliminatie plicht geldt.
• Er is meegewerkt aan het landelijk aanvalsplan invasieve exoten van het Rijk.
• Er is input geleverd voor de aanpak van exoten binnen natura 2000-gebieden.
• Er is opdracht gegeven voor het nemen van maatregelen om de verspreiding van de kleine waterteunisbloem op Tiengemeten beheersbaar te houden en voor het uitwerken van een handelingsperspectief.
• Wij hebben contacten onderhouden over de aanpak van invasieve exoten met medeoverheden.

In de SANE-aanpak zijn zogenoemde maatregelsporen vastgesteld voor stikstofreductie in Zuid-Holland. Het gaat hier om de volgende sporen:

1. Aanpak drukfactoren in overgangszones waar nuttig en noodzakelijk, waaronder valt:

• Een maatwerkaanpak per Natura 2000-gebied en per drukfactor. Deze aanpak geven we verder vorm in de gebiedsprocessen op basis van ecologisch onderzoek naar alle drukfactoren met bijpassende instrumenten. Hierbij prioriteren we op basis van urgentie, doelbereik en energie in de gebiedsprocessen.
• Een aanpak voor stikstofzonering bij Natura 2000-gebied Nieuwkoopse Plassen & De Haeck omdat dit nuttig en noodzakelijk is. Het gebiedsproces krijgt een opgave mee om stikstofemissies te verminderen. We hebben het plan een zone van 250 meter te introduceren, waarbij het gebiedsproces eerst zelf de ruimte krijgt om deze zone zelf nader in te vullen. Daarbij kan worden gekozen voor zonering rond het hele gebied of alleen rond de stikstofgevoelige hexagonen. Deze keuze wordt uiteindelijk vastgelegd in de omgevingsverordening.
• Bij Lingegebied & Diefdijk-Zuid gaan we nu niet actief handelen, het initiatief ligt hier in eerste instantie bij de provincie Gelderland als voortouwnemer van dit Natura 2000-gebied.
• Voor de overige Zuid-Hollandse Natura 2000-gebieden hanteren we geen stikstofzonering.

2. Geborgde emissiereductie ammoniak melkveehouderij (voorheen ‘emissieplafond’), waaronder valt:

• Op korte termijn starten met een beloningssystematiek voor veehouders.
• Het verder ontwikkelen van de stoffenbalans waardoor het een betrouwbaar instrument wordt voor geborgde monitoring en rapportage van emissiereductie.
• We breiden het ondersteunend beleid verder uit, onder andere door in te zetten op innovatie en extensivering in de landbouw.
• Via de Herziening van het omgevingsbeleid, nemen we in de Omgevingsvisie op dat de provincie toewerkt naar een geborgde reductie van de ammoniakemissie in de melkveehouderij tot 35–45 kg per hectare per jaar.
• We werken de borging van deze reductie verder uit binnen de modulaire herziening van het omgevingsbeleid voor landbouw die nog moet beginnen.

3. Strategisch Grondbeleid en Natuurlijke stoppers, waaronder valt:

• Een  uitvoeringsstrategie voor elk gebied van het ZH-PLG binnen de kaders van de (geactualiseerde) Uitvoeringsnota Grondbeleid.
• De generieke aanpak waaronder uitvoering van de regeling provinciale gebiedsgerichte beëindiging van veehouderijlocaties.
• (RPGB) en een nieuw te ontwikkelen verplaatsingsregeling, waarvoor de interesse wordt gepeild.

4. Aanpak Industrie en mobiliteit (NOx-reductie), waaronder valt:

• Verder verkennen welke mogelijkheden er zijn wat betreft de scheiding van Nox en NH3 in het beleid rond vergunningverlening.
• Onderzoeken of een publiek-private samenwerking tot stand kan komen in relatie tot de landbouw rondom het havengebied.