Beleidsdoel 5-2 Toekomstbestendige landbouw

• In de loop van 2025 is de expertise rond data uitgebreid. Er is een ambtelijke werkgroep begonnen die zich met datamanagement vraagstukken bezighoudt.
• De provincie heeft in 2025 de subsidieregeling landbouw geopend voor duurzame bedrijfsplannen en een regeling voor het meten van stallen. In deze regeling is rekening gehouden met een anonieme manier van dataverzameling zodat deze gegevens wel voor beleidsdoeleinden gebruikt kunnen worden. Data van individuele veehouders worden niet publiek bekend gemaakt.
• We zijn gestart met het opbouwen van landbouwanalyses op gebiedsniveau, om de gebiedsprocessen waar nodig te ondersteunen.
• De ZH-PLG gebiedsviewer wordt binnenkort gelanceerd. Waar mogelijk wordt landbouwdata toegevoegd.
• We werken aan de doorontwikkeling van doelsturing (doelen die op meerdere manieren bereikt kunnen worden, de ondernemer kiest zelf de route) en een systeem met prestatie indicatoren (KPI) (zie maatregel versterken economische duurzame en vitale landbouwbedrijven). Duurzame prestaties worden op bedrijfsniveau gemonitord. Mogelijkheden om deze prestaties te vertalen naar doelen en trends op gebiedsniveau worden verkend.

Wij hebben ruimtelijke belemmeringen voor landbouw verkend. Wij hebben daarbij aangesloten bij de herziening van het omgevingsbeleid 2024, waarbij het gebruik van agrarische gronden beter is beschermd. In 2026 wordt ook op basis van deze bescherming gewerkt aan een herziening van het omgevingsbeleid. Wij hebben input geleverd en kennis opgedaan rondom grondbeleid en hebben input geleverd voor de herziening van de nota grondbeleid.

Inventariseren en adresseren knellende wet en regelgeving
Binnen het project ‘Circulariteit begint bij de bodem’ (Agricycling Hoeksche Waard) zijn de juridische mogelijkheden verkend voor de inzet van natuurlijke reststromen als bodemverbeteraar. Ook hebben wij in ZH- PLG gebiedsprocessen gezocht naar oplossingen voor pachtvraagstukken en hoe de lessen uit casussen (zoals pachtproblematiek in de Boterhuispolder) weer opgenomen kunnen worden in beleid.

Doorontwikkeling doelsturing

• Er is op basis van onderzoek van de kwartiermaker een hoofdlijnennotitie over doelsturing opgesteld, waarin is uitgewerkt wat doelsturing is en hoe de provincie dit kan inzetten. Deze notitie biedt de basis voor een GS-voorstel over doelsturing in 2026.
• Met de Samenhangende Aanpak Natuurherstel en Economie (SANE) zijn stappen gezet in het onderzoek naar de mogelijkheden voor een toekomstige normering en passend instrumentarium. Dit wordt in het komende jaar verder uitgewerkt.

Doorontwikkeling KPI-aanpak

• Een pilot met Kritische Prestatie Indicatoren (KPI) in de melkveehouderij in de Alblasserwaard en de Krimpenerwaard is voorbereid.  Er is gekozen om dezelfde set van KPI's te gebruiken als de Provincie Utrecht in deze pilot. De pilot start in 2026.
• We hebben in samenwerking met de provincies Zeeland en Noord-Brabant het project Biodiversiteitsmonitor Akkerbouw (BMA) Zuidwest-Nederland voorbereid. Gezamenlijk voeren we een Europese aanbesteding uit om doelsturing en het systeem met prestatie-indicatoren in de akkerbouw uit te voeren bij zo'n 600 telers, waarvan 150 in Zuid-Holland. Het project start in 2026.
• Vanuit de Groene Cirkel Duurzame Fritesketen is het project Biodiversiteitsmonitor Akkerbouw (BMA) en zijn scenario's uitgevoerd. Onderzocht is wat de mogelijke economische en ecologische effecten zijn van de inzet van de BMA.  

Ontwikkelen Landbouwportaal

• Er is een begin gemaakt met het inrichten van het Landbouwportaal. Op dit moment is het een loket waar agrarische ondernemers informatie kunnen vinden over bestaande subsidies. In 2025 is hiervoor gezocht naar samenwerking met het Rijk en andere provincies. We zijn met het portaal gestart in de Zuidwestelijke Delta, Kust & Duinen en Veenweide volgt.   

Doorontwikkeling Integrale kwantitatieve aanpak

• Met partners begeleiden we boeren met kwantitatieve modellen (systematisch verzamelen en analyseren van gegevens) in hun meerjarige transitie naar toekomstbestendige landbouw. Zij kunnen dan zelf zien wat de effecten zijn van bepaalde keuzes op hun bedrijfsvoering.
• Daarnaast zijn we begonnen met analyses om inzichtelijk te maken wat haalbaar en nodig is in de gebieden voor doelbereik.

(Door) ontwikkeling en openstellingen subsidies

• We hebben een meerjarige subsidie verstrekt aan het project ‘Duurzaam Boer Blijven’ in Midden-Delfland.
• We hebben de Subsidieregeling Landbouw (Srl) ontwikkeld en opengesteld in 2025. Er is subsidie verstrekt voor ontwikkelplannen voor bedrijven, ammoniakbeperkende technieken en stalmetingen.
• De regeling ‘Provinciale Gebiedsgerichte Beëindiging’ is voorbereid en vastgesteld. De eerste openstelling is in januari 2026. Met deze subsidieregeling kunnen agrariërs subsidie ontvangen om hun bedrijf vrijwillig (gedeeltelijk) te beëindigen.

NSP/GLB

• Het Nationaal Strategisch Plan (NSP) is de Nederlandse invulling van het nieuwe gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB). De inzet is om toekomstbestendige boeren sterker te belonen, waarbij de subsidies gericht zijn op agrariërs die zich inspannen in het maken van een omslag naar een duurzame bedrijfsvoering.
• We hebben de subsidie voor niet productieve investeringen (investeringen die niet primair de waarde van het bedrijf verhogen) in watersystemen opengesteld. De eerste subsidies zijn verleend. Voor de subsidie geldt een deelplafond van € 2,8 miljoen.
• We hebben de eerste ronde van de subsidie voor productieve investeringen voor verduurzaming van bedrijven in de land- en tuinbouw opengesteld. De eerste subsidies zijn verleend. Voor de subsidie gelden deelplafonds van € 1,1 miljoen voor landbouwers en € 1,3 miljoen voor jonge landbouwers.
• We hebben een tweede ronde van subsidie voor productieve investeringen voor verduurzaming van bedrijven in de land- en tuinbouw opengesteld. Voor de subsidie gelden deelplafonds van € 4,3 miljoen voor landbouwers en € 3,9 miljoen voor jonge landbouwers.
• We hebben subsidies verleend voor investeringen door landbouwers ten behoeve van biodiversiteit en waterkwaliteit voor in totaal € 7,8 miljoen aan projecten na de openstelling in 2024.
• We hebben subsidies verleend voor in totaal € 5,8 miljoen aan projecten die gericht zijn op innovatieve doorbraken binnen bestaande land- en tuinbouwsystemen na de openstelling in 2024. Daarnaast is een begin gemaakt met een lerend netwerk voor deze innovatieprojecten.
• We waren gastheer en medeorganisator van de tweejaarlijkse landelijke werkplaats Netwerk Platteland inclusief gesprekspanel, workshops en netwerkgelegenheid op relevante thema’s voor toekomstbestendige landbouw, met aandacht voor jonge boeren.

Natuurinclusieve landbouw

• We zijn begonnen met een netwerk biologische boeren om netwerkkracht en kennisdeling te stimuleren.
• We zijn begonnen met een kwartiermaker Agroforestry om de ontwikkelmogelijkheden van Agroforestry in Zuid-Holland te verkennen.
• Met de Groene Cirkel Kaas en Bodemdaling is verkend welke alternatieve (sloot)gewassen passend kunnen zijn op de bufferstroken (ingevoerd op maart 2024) van een agrarisch bedrijf. Het is vanuit ecologisch, economisch en maatschappelijk oogpunt bekeken.

Verbeteren bodem en kwaliteit mest en verwaarden grondstofstromen

• We hebben het project Sensorisch landschap uitgevoerd met Particulier Grondbezit in samenwerking met de provincie Zeeland en Noord-Brabant. Dit project richt zich op onderzoek naar hoe de bodemkwaliteit en monitoring kan verbeteren.
• We hebben het project ‘Circulariteit begint bij de bodem Hoeksche waard’ (Agricycling) uitgevoerd. Het gaat hier om het regionaal sluiten van natuurlijke reststromen en de inzet van bodemverbetering.
• We hebben een deskstudie uitgevoerd naar mestvormen, mestverwerking en optimaal mestmanagement.

Doorontwikkeling en professionalisering collectieven

• Boerennatuur Zuid-Holland (BN ZH) is als koepelorganisatie van de Zuid-Hollandse agrarische collectieven begonnen met een organisatieplan voor een toekomstbestendige en financieel gezonde organisatie, waarin onderlinge rollen en taken voor BN ZH, de provincie en de collectieven helder zijn. Het doel is om de uitvoer van het Agrarisch Natuur en Landschapsbeheer (ANLb) in Zuid-Holland verder te versterken.
• Twee collectieven op de Zuid-Hollandse Eilanden hebben een proces doorlopen voor een fusie. Deze is in 2025 tot stand gekomen. Met deze fusie verwacht het nieuwe collectief voorbereid te zijn voor uitbreiding van het ANLb in de periode tot 2030. Ook twee andere agrarische collectieven zijn in 2025 aan de slag gegaan met verdere professionalisering voor een toekomstbestendige uitvoer van het ANLb.  

Het opzetten van een kennis- en innovatiestructuur en agenda

• We zijn begonnen met het ‘Interbestuurlijke netwerk toekomstbestendige landbouw Zuidwestelijke Delta’ in samenwerking met de provincie Noord-Brabant en Zeeland om de kennisontwikkeling en kennisdeling van toekomstbestendige landbouw te versterken. Het is een vervolg op het Interbestuurlijk programma Zuidwestelijke Delta.
• We hebben de mogelijkheden verkend van de ontwikkeling van een ‘Boerderij van de toekomst Zuidwestelijke Delta’.
• We zijn samen met de gemeente Goeree-Overflakkee een verkenning gestart naar de doorontwikkeling van de proeftuin kringlooplandbouw Van Pallandtpolder
• We hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van de Actieagenda Voedselvisie en verkennen de mogelijke uitvoering ervan.
• Binnen het team veehouderij is een plan van aanpak voor mest opgesteld en uitgevoerd. We hebben onder andere onderzoeken laten doen naar mestvergisting en mestkringlopen. Ook is een verkenning uitgevoerd naar verschillende mestvormen en verwerkingstechnieken.
• We hebben een verkenning laten uitvoeren door een vier studenten van de HAS Green Academy rond de samenwerking van rundermest tussen veehouderij en akkerbouw in Zuid-Holland. Het onderzoek heeft geleid tot een kansenkaart vanuit waar we nu een aantal vervolgonderzoeken in de praktijk zijn gestart (samen met de Groene Cirkel Kaas en Bodemdaling en gebiedsprocessen Alblasserwaard en Eiland van Dordt).
• De verkenning is afgerond en de inhoudelijke lijnen zijn vastgelegd in de Voedselvisie die in juni 2025 is vastgesteld.

Het stimuleren en financieren van praktijklocaties en leernetwerken

• In 2025 hebben we verder gewerkt aan het Fieldlab Groene Hart. Er zijn verschillende bijeenkomsten georganiseerd en opdrachten uitgezet om knelpunten in de transitie van de melkveehouderij aan te pakken. Een Rijkssubsidie gaf ruimte om de Fieldlab organisatie door te ontwikkelen en te professionaliseren.
• We hebben het Lerend Innovatienetwerk Veenweiden van Stichting Wij.land ondersteund. Ook hebben we de voorbereidingen gedaan voor een grote opschaling en uitbreiding van dit project in 2026. Vanuit het ZH-PLG is hier budget voor beschikbaar gekomen.
• We hebben in samenwerking met Farm Frites, Wageningen Research, Green Has Academy een nieuw convenant Groene Cirkel Duurzame Fritesketen 2025-2028 getekend. Komende jaren zetten we in op de doorontwikkeling van een duurzame fritesketen en de ontwikkeling van een regeneratief landbouw programma.
• We hebben met de samenwerking Groene Cirkel Kaas en Bodemdaling in het najaar een succesvol netwerkevenement georganiseerd waar (gebieds)partners, overheden, financiers en kennispartners samen kwamen. Kansen uit het gebiedsplan zijn hier besproken zoals de collectieve stikstof aanpak, de mestsamenwerking tussen Alblasserwaard en Eiland van Dordrecht, een Landschapsfonds en randvoorwaarden voor de ontwikkeling van toekomstbestendige bedrijfsplannen.

Stimuleren van de markt duurzame, lokale en gezonde producten

• Vanuit de Groene Cirkel ‘Tuin Van Holland’ is een gids over het inkopen van natuurinclusieve catering ontwikkeld.
• We zijn begonnen met een kwartiermaker Biologische regio om de mogelijke ontwikkeling van een biologische regio te verkennen.
• We zijn begonnen met een verkenning met de LTO Noord naar de doorontwikkeling van het project Koolstofboeren in Zuid-Holland. Hoe telers tegen vergoeding vanuit de markt koolstof kunnen vastleggen.
• We hebben via de Groene Cirkel Kaas en Bodemdaling meegewerkt aan de Inspiratiekaart. Om een perspectief te kunnen schetsen heeft Groene Cirkels maatregelen verbeeld voor agrariërs in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden waarmee de sector nu al aan de slag kan. Het product is een onderlegger voor gesprek. In maart is een dialoogsessie georganiseerd met brede afvaardiging vanuit de keten rond melkveehouderij om verduurzaming van de sector op de agenda te zetten.